Помеѓу 1949 и 1982 година, повеќе од 200.000 буриња со таканаречен „нискорадиоактивен“ отпад биле фрлени на дното на Атлантскиот Океан. Вкупната тежина на отпадот надминувала 150.000 тони, а најголемиот дел од бурињата биле оставени на длабочина од околу три до пет километри.
Со децении, точната состојба на оваа огромна локација за одлагање радиоактивен отпад останала непозната. Научници неодамна спровеле детално истражување со автономни подморници и со подморницата со екипаж „Наутил“, при што добиле многу појасна слика за тоа што се случува на морското дно.
Во јуни 2025 година, нуклеарниот инженер Патрик Шардон и морскиот геолог Хавиер Ескартин од Францускиот национален центар за научни истражувања учествувале во експедиција со која биле лоцирани и мапирани 3.355 буриња со помош на автономни подморници.
Во мај 2026 година, истражувачите повторно се вратиле на локацијата, овојпат со „Наутил“, подморница наменета за три лица. Таа се спуштила до длабочина од околу 4.700 метри, овозможувајќи им на научниците одблизу да ги испитаат контејнерите.
Резултатите покажале дека голем број од бурињата се сериозно кородирани, а дел од нив со текот на времето биле целосно оштетени. Истражувачите регистрирале и присуство на радиоактивен материјал во нивната околина.
Причината поради која ваков отпад бил одложуван во океанот во минатото лежи во тогашниот начин на размислување за неговото долгорочно складирање. Се сметало дека бурињата треба да останат затворени доволно долго за краткотрајните радиоактивни елементи да се распаднат, по што преостанатиот материјал постепено би се разредил во огромната количина морска вода.
Меѓутоа, дел од отпадот содржи радионуклиди како цезиум-137, различни изотопи на плутониум и тритиум, од кои некои можат да останат присутни многу долго време.
Експедицијата открила и неочекувана страна на оваа локација. Иако бурињата се наоѓаат во средина на песочно и наизглед пусто морско дно, околу нив се развил жив свет.
На контејнерите се прицврстиле морски анемони и сунѓери, а во нивната близина биле забележани морски краставици, риби и ракови. Особено раковите ги користеле структурите на бурињата како засолниште.
Сепак, научниците сакаат да утврдат дали присуството на радиоактивни материи има влијание врз овие организми и дали загадувањето може да навлезе во морскиот синџир на исхрана.
Мерењата извршени во близина на бурињата покажале присуство на кобалт-60 и ниобиум-94, како и повисоки концентрации на цезиум-137 и америциум-241 во споредба со природното радиоактивно зрачење во околината.
И покрај тоа, досегашните резултати не укажуваат дека станува збор за загадување кое се шири низ огромни подрачја на океанот. Научниците посочуваат дека радиоактивноста може значително да опаѓа со оддалечувањето од самиот извор, бидејќи материјалот се разредува во големиот волумен на морската вода.
Како пример се наведуваат и претходни истражувања поврзани со потонатата советска нуклеарна подморница „Комсомолец“, каде што биле измерени многу повисоки нивоа во непосредна близина на изворот, но тие значително се намалувале на само неколку метри оддалеченост.
Истражувачите, исто така, не откриле траги од радиоактивна контаминација на подморницата „Наутил“ по нејзиното враќање на површината.
Иако локацијата не може да се смета за безопасна, досегашните наоди не покажуваат дека радиоактивниот отпад масовно се шири низ светските океани. Научната работа продолжува со детални анализи на примероци од морската вода, седиментот и организмите што живеат околу бурињата.
Целта на понатамошните истражувања е да се утврди колкав е степенот на загадување, како се однесува радиоактивниот материјал по повеќе децении и какво влијание има врз екосистемот на едно од најголемите историски места за одлагање нуклеарен отпад во Атлантскиот Океан.
