Малкумина знаат дека здравствената историја на Велес започнува уште во 19 век, а низ старите болнички записи се споменуваат имиња на лекари кои оставиле трага во развојот на медицината во градот. Од првите болнички установи до отворањето на детска болница по Првата светска војна, Велес има приказна што заслужува да се раскаже.
Од воена болница до установа за лекување на населението
Според историските записи, во Велес постоела воена болница уште од 1860 година. Во 1907 година била изградена нова воена болница со капацитет од 150 болнички легла, а во 1919 година започнала да работи Бановинската болница како јавна здравствена установа за лекување различни заболувања. Таа располагала со 71 болничка постела.
Д-р Панче Николов Васков – едно од познатите имиња во старото велешко здравство
Меѓу лекарите што се издвојуваат во историјата на Велес е д-р Панче Николов Васков, роден во градот во 1870 година. Медицинскиот факултет го завршил во Цариград во 1896 година, а лекарската дејност ја започнал во Костур, каде што работел како градски и околиски лекар.
Подоцна работел и во Велес, каде што во 1941 година бил градски лекар. Во јули 1942 година бил назначен за началник на градската здравствена служба. Неговото име е поврзано и со почетоците на организираното лекување деца во градот.
Американската докторка Ета Греј и првата детска болница
Посебно место во медицинската историја на Велес има 1919 година, кога по Првата светска војна во градот пристигнала американската докторка Ета Греј, од организацијата „Болници на Американските жени“, со тим што му помагал на локалното население.
Во работата на болницата бил ангажиран и велешкиот лекар д-р Панче Васков. Според историските записи, установата била сместена во тогашната турска касарна. Во 2019 година, по повод стогодишнината, била промовирана книгата „100 години од првата детска болница во Велес“, од авторот Јосиф Џочков. Во неа се обработува значењето на оваа здравствена установа и нејзината улога во грижата за децата.
Кои други лекари се споменуваат во старите болнички записи?
Во историските документи за велешката болница од периодот меѓу двете светски војни се наведуваат и д-р Антун Сасо, кој бил вршител на должноста управник, и д-р Лепосава Витановиќ, која работела како секретар-лекар. Во записите за промените во болницата во април 1941 година се споменува и д-р Душан Плавшиќ, претходниот управител, како и д-р Богдан Атанасов Поп Ѓорчев, кој до 1941 година работел како околиски лекар во Велес. Тој дипломирал медицина во Виена во 1930 година.
Во записите од воениот период се споменува и д-р Јаков Калдерон, кој работел во велешката болница до 1942 година, кога бил одведен во рамките на прогонот на Евреите. Неговата понатамошна судбина останала неразјаснета во документите наведени во историскиот напис. Овој податок потсетува дека историјата на болницата не е само приказна за медицината, туку и за тешките времиња низ кои поминувале луѓето што работеле и живееле во градот.
Историја што вреди да се зачува
Од воената болница во 19 век, преку Бановинската болница од 1919 година, па сè до постепеното проширување на болничките одделенија во втората половина на 20 век, здравствената установа во Велес поминала низ големи промени. Во 1958 и 1959 година биле извршени позначајни реновирања и била набавена нова медицинска опрема, а во 1966 година бил изграден и првиот Б-тракт. Во следните години болничкиот комплекс продолжил да се проширува.
Имињата на лекарите зачувани во старите документи се дел од локалната историја. За целосен список на најпознатите доктори што работеле во велешката болница во периодот на поранешна Југославија би биле потребни дополнителни архивски податоци, стари болнички летописи и сведоштва од поранешни вработени и нивните семејства.
