Министерството за енергетика на САД во петокот го прогласи хелиумот за критичен материјал, посочувајќи ја неговата важна улога во производството на полупроводници и ризикот од нарушување на глобалните синџири на снабдување.
Одлуката ќе овозможи поголема достапност на федерално финансирање за производителите на хелиум, додека американската влада ќе го засили следењето на пазарот и испораките. Хелиумот најчесто се добива како нуспроизвод при преработката на природен гас, а САД се најголемиот светски производител и на природен гас и на хелиум.
Меѓу другите значајни производители на овој гас се Катар и Русија. Испораките од Катар значително се намалиле откако, според објавените информации, Иран го затворил Ормутскиот теснец во услови на војната со Израел и САД. Дополнително влијание врз снабдувањето имале и иранските напади врз инфраструктурата во Катар.
Во меѓувреме, Русија во април вовела привремени ограничувања на извозот на хелиум со цел да ги заштити резервите наменети за домашниот пазар.
Американскиот министер за енергетика, Крис Рајт, изјавил дека администрацијата на Доналд Трамп има намера да ја намали зависноста на земјата од странски извори на критични материјали, да го зголеми домашното производство и да ги поддржи работните места. Според него, обезбедувањето сигурни залихи е важно за економската и националната безбедност на САД.
„Претседателот Трамп ја враќа американската производствена индустрија назад, а тоа значи дека ние мора да ги обезбедиме материјалите потребни за изградба на работи во Америка“, изјавил Рајт.
За одреден минерален елемент или супстанција да биде вклучен на американската листа на критични материјали, тој мора да има клучна функција во една или повеќе енергетски технологии и да постои висок ризик од нарушување на неговиот синџир на снабдување.
Последниот материјал што бил додаден на списокот пред хелиумот бил металуршкиот јаглен, кој се користи во производството на челик, во 2025 година. Единствениот друг гас што се наоѓа на листата е флуорот.
Иако хелиумот најчесто се поврзува со балоните, неговата индустриска примена е многу поширока. Министерството за енергетика ја истакнува неговата важност за производството на енергија од ветер, сонце и нуклеарни извори, истражувањето на вселената, медицинското снимање и научните истражувања.
Помошничката секретарка за енергетика, Одри Робертсон, објаснила дека специфичните својства на хелиумот, меѓу кои незапаливоста и најниската точка на вриење меѓу гасовите, го прават особено важен за производството на полупроводници, квантни и суперкомпјутери, како и за суперспроводливите магнети.
Во текот на 2025 година, САД произвеле 81 милион кубни метри хелиум, што претставувало 43 проценти од светската понуда. Во истиот период, земјата извезла 38 милиони кубни метри од овој гас.
Значајни резерви на хелиум во САД се наоѓаат во сојузните држави Вајоминг, Канзас, Тексас, Оклахома, Колорадо и Јута. Сепак, Министерството за енергетика предупредува дека постојните капацитети за екстракција веќе работат со полн капацитет, додека добивањето дозволи и изградбата на нови постројки може да траат со години.
Одлуката за прогласување на хелиумот за критичен материјал доаѓа во период на загриженост за стабилноста на глобалните испораки и потребата од сигурно снабдување за индустриите што зависат од неговите уникатни својства.
