Замислете научник да не мора рачно да управува со секој чекор од сложен експеримент, туку едноставно да ѝ објасни на вештачката интелигенција што сака да открие. Технологијата потоа самостојно ги анализира сликите, бара важни детали и одлучува каде треба да се насочи следното мерење. Токму ваков пристап демонстрираа истражувачите од Националната лабораторија „Аргон“ во САД, отворајќи нови можности за автоматизирано научно истражување.
Станува збор за системот SYNAPS-I, кој комбинира вештачка интелигенција, напредни техники за снимање и автоматизирано управување со експериментите. Наместо научниците постојано да внесуваат сложени технички команди, системот им овозможува да даваат инструкции со обичен јазик, како што се барање одредена област да се измери или да се сними со поголема резолуција.
Технологијата беше демонстрирана во рамките на истражувањата во Националната лабораторија „Аргон“, која работи со напредни научни инструменти и суперкомпјутерски системи. Деталите за демонстрацијата беа објавени на почетокот на октомври 2026 година.
Вештачката интелигенција не само што гледа – туку и одлучува што да испита следно
Една од најинтересните карактеристики на системот е неговата способност постепено да бара одредена структура во материјалот. Вештачката интелигенција ја анализира добиената слика, идентификува делови што заслужуваат дополнително внимание и го насочува инструментот кон нив.
Кога ќе ја пронајде бараната област, системот може автоматски да премине на снимање со висока резолуција, со цел да се откријат детали што не се видливи на првичните снимки.
Во демонстрацијата, истражувачите ја користеле технологијата за да ја пронајдат границата меѓу две области во електронски чип. Системот започнал од друга точка во примерокот, а потоа ги анализирал сликите и постепено се движел кон посакуваното место.
Според лабораторијата, овој пристап би можел да помогне во истражувањето на полупроводници, метали, катализатори и квантни уреди.
Зошто ова откритие е важно за иднината на науката?
Современите рендгенски експерименти можат за неколку часа да создадат милиони слики и огромни количини податоци. Нивната анализа може да бара значително време и компјутерски ресурси.
Тимот од „Аргон“ претходно развил систем за реконструкција на слики што може да ги обработува податоците речиси во реално време. Новата фаза додава способност вештачката интелигенција да помогне и при одлучувањето кои делови треба дополнително да се испитаат.
Тоа значи дека научниците потенцијално би можеле да ги приспособуваат мерењата додека експериментот сè уште трае, наместо дури по неговото завршување да откријат дека пропуштиле важен детал.
Дали лабораториите во иднина ќе работат речиси самостојно?
Истражувањето е дел од пошироките напори за развој на таканаречени автономни лаборатории, во кои системите со вештачка интелигенција ќе можат да извршуваат дел од експериментите, да ги анализираат резултатите и да предлагаат следни чекори.
Сепак, тоа не значи дека научниците повеќе нема да бидат потребни. Според описот на системот, вештачката интелигенција може самостојно да извршува одредени дејства со низок ризик, додека за операции што носат поголем ризик или неизвесност бара човечко одобрување или насоки.
Истражувачите нагласуваат дека демонстрацијата претставува важен чекор кон поавтоматизирани научни експерименти, но технологијата сè уште се развива.
Најголемата промена можеби е во начинот на кој се прават научните откритија: наместо вештачката интелигенција само да ги обработува резултатите, таа сè повеќе може да учествува во самиот процес на истражување – од препознавање важни детали до насочување на следниот експеримент.
