Под дебелите ледени површини на Антарктикот се открива богат и разновиден свет, населен со џиновски морски пајаци, октоподи, сунѓери, корали и други необични организми. Научните истражувања покажуваат дека животот може да опстојува и во целосна темнина, на големи морски длабочини и во екстремни услови. Истовремено, истражувачите откриваат микроорганизми во подземни езера кои биле изолирани од надворешната средина илјадници години.
Овие откритија се претставени во нова анализа објавена на 18 октомври во научното списание „Би-би-си сајенс фокус“, која ги обединува резултатите од повеќе експедиции спроведени на Антарктикот.
Едно од најзначајните истражувања било реализирано во јануари 2025 година, кога од ледениот гребен Џорџ Шести се одвоил огромен леден брег. Со тоа бил откриен дел од морското дно кој со векови бил скриен под слој мраз дебел околу 150 метри.
Ледениот брег го добил ознаката А-84 и зафаќал површина од приближно 510 квадратни километри, што е споредливо со големината на американскиот град Чикаго.
Во тој период, истражувачкиот брод „Фалкор (ту)“ на Океанографскиот институт „Шмит“ веќе се наоѓал во Белингсхаузеновото Море. Поради неочекуваната можност за истражување на новооткриеното подрачје, научниците веднаш го промениле првичниот план на експедицијата и се насочиле кон откриеното морско дно.
Истражувањето било спроведено со помош на подводниот робот „СуБастијан“, опремен за работа на големи длабочини. Со неговите камери научниците снимиле различни организми, меѓу кои морски сунѓери, корали, морски анемони, џиновски морски пајаци и октоподи.
Во текот на осумдневната експедиција, роботот се спуштил на длабочина до 1.300 метри. Таму биле забележани развиени заедници на морски организми на места до кои претходно немало пристап за ваков вид научни истражувања.
Големината на некои од сунѓерите укажува дека тие можеби растеле со децении, па дури и со векови. Научниците сметаат дека меѓу забележаните организми можеби има и видови кои досега не биле научно опишани.
Едно од главните прашања што се наметнува по откритието е како овие екосистеми успеваат да обезбедат доволно храна во услови кога дебелиот леден покривач го ограничува продирањето на сончевата светлина. Една од претпоставките е дека океанските струи носат хранливи материи до организмите кои живеат под мразот.
Но, морското дно не е единственото место на Антарктикот што крие изненадувања. Под континенталниот леден покривач се наоѓаат повеќе од 700 езера, од кои многу се целосно изолирани од надворешната средина.
Иако се наоѓаат под огромни количества мраз, овие езера содржат течна вода. Тоа е овозможено благодарение на геотермалната топлина што доаѓа од внатрешноста на Земјата, како и на триењето кое се создава кога ледениот покривач се движи врз карпестата подлога.
Едно од најпознатите подледнички езера е Восток, сместено под речиси четири километри мраз. Неговата површина изнесува околу 16.000 квадратни километри, а на одредени места длабочината надминува еден километар.
Научниците со децении се обидуваат да откријат какви форми на живот можат да преживеат во вакви изолирани средини, каде што нема директна сончева светлина, а условите се значително поинакви од оние на површината на Земјата.
Во 2013 година, американската експедиција ВИСАРД успеала да пробие низ 800 метри мраз и да стигне до езерото Виланс, кое се наоѓа во западниот дел на Антарктикот.
Примероците биле земени со помош на специјална технологија за стерилно дупчење. На овој начин бил намален ризикот од внесување микроорганизми од површината, што е особено важно при истражувањето на екосистеми кои со илјадници години биле одвоени од надворешната средина.
Анализите покажале дека во езерото живеат разновидни бактерии и археи. Овие микроорганизми се приспособиле на постојана темнина, ниски температури и ограничени извори на енергија.
„Очекував да најдам живот, но не толку разновиден“, изјавил Џон Приску, професор по екологија на Државниот универзитет во Монтана, кој учествувал во истражувањата.
Она што ги прави овие екосистеми особено интересни е начинот на кој организмите доаѓаат до енергија. Повеќето екосистеми на Земјата зависат директно или индиректно од сончевата енергија, но дел од микроорганизмите во антарктичките езера користат хемиски реакции за да ги задоволат своите енергетски потреби.
Тие можат да користат соединенија на железо, сулфур, метан и други материи присутни во водата и седиментите. Ова покажува дека животот може да се приспособи и на услови во кои сончевата светлина воопшто не е достапна.
Во подоцнежните истражувања на езерото Мерсер, научниците откриле и дополнителни микробни заедници. Кај дел од нив биле забележани генетски карактеристики кои се разликуваат од оние кај организмите што досега биле проучувани.
Според научните процени, езерото Мерсер последен пат било поврзано со океанот пред околу 6.000 до 7.000 години. Тоа значи дека неговите екосистеми се развивале во услови на долготрајна изолација.
Истражувањето на ваквите езера не е важно само за разбирањето на животот на Земјата. Научниците сметаат дека резултатите можат да помогнат и во потрагата по живот надвор од нашата планета.
Особено внимание привлекува Европа, месечината на Јупитер, за која постојат силни научни докази дека под нејзината замрзната површина се наоѓа океан од течна вода. Слични услови се претпоставуваат и на други ледени месечини во Сончевиот систем.
Ако микроорганизмите на Антарктикот можат да преживеат без сончева светлина, користејќи хемиски соединенија како извор на енергија, тоа отвора нови можности за истражување на средини надвор од Земјата во кои би можел да постои живот.
Откритијата под антарктичкиот мраз покажуваат дека дури и во најекстремните и најизолираните средини можат да постојат сложени биолошки заедници. Секое ново истражување открива дополнителни детали за способноста на животот да се приспособува и ги проширува границите на она што научниците досега го сметале за можно.
