На планината Голија во Србија, длабоко меѓу густите шуми од бука, ела, смрека и бор, се наоѓаат две необични езера за кои со години се раскажуваат приказни и легенди. Она што ги прави посебни е феноменот кој на прв поглед изгледа спротивно на природната логика – кога врне, нивото на водата може да опаѓа, а за време на сончеви периоди да расте.
Станува збор за Кошаниновите Езера, сместени на околу 900 метри надморска височина во сливот на реката Студеница.
Кошаниновите Езера се состојат од две водени површини – Големото и Малото Езеро. Името го добиле по српскиот ботаничар Недељко Кошанин, роден во овој крај, кој ја истражувал природата на Голија.
Големото Езеро денес тешко може да се препознае како класично планинско езеро. Голем дел од неговата површина е обраснат со вегетација и постепено се претвора во тресетиште. Во периодот кога растенијата се зелени, одредени делови повеќе наликуваат на ливада отколку на езеро.
Западно од него се наоѓа Малото Кошаниново Езеро, кое е поставено неколку метри повисоко. Според податоците наведени во изворот, долго е околу 90 метри, зафаќа површина од приближно 29 ари и достигнува длабочина од околу седум метри.
Но, најголемото внимание го привлекува необичното менување на нивото на водата.
Во повеќе извори се наведува дека за време на дождливи денови нивото може да се намалува, додека во сончеви периоди водата може да надојде. Сепак, нема доволно цврсто научно објаснување со кое категорично би се утврдила причината за оваа појава.
Истражувања на геонаследството на Голија и Пештер укажуваат и дека станува збор за тресетиште во кое се одвива процес на постепено геолошко стареење и исполнување на езерото со вегетација.
Уште една необична карактеристика се поврзува со Малото Езеро. Во туристички извори што се повикуваат на претходни истражувања се наведува дека во долниот тресетен дел била утврдена солена вода – нешто што дополнително ја засилува мистеријата околу ова место.
Како и за многу необични природни феномени, така и за Кошаниновите Езера со генерации се пренесуваат легенди. Една од нив вели дека токму тука се собирале планински самовили и играле оро. Круговите со различна боја во тревата во народните преданија биле толкувани како траги од нивното оро.
Денес овие приказни се дел од фолклорот, но заедно со необичното однесување на водата создаваат посебна мистична атмосфера.
Кошаниновите Езера се наоѓаат во близина на селото Врмбаје и недалеку од правецот кон манастирите Придворица и Студеница. И покрај необичниот природен феномен и легендите што ги следат, тие сè уште се далеку помалку познати од најпопуларните туристички атракции во Србија.
