Секој ден во индонезискиот град Палангкараја, на островот Борнео, започнува со проверка на квалитетот на воздухот: побогатите жители проверуваат колкаво количество микроскопски отровни честички продира во нивните бели дробови, додека посиромашните гледаат низ прозорецот во апокалиптичното небо обоено во јарко портокалова боја. Семејствата што живеат најблиску до пожарите не ни стигнуваат да проверат, бидејќи ги буди смрдеата на саѓи и тешката, сува кашлица што ги раздира градите.
Луѓето на Борнео се соочуваат со секојдневие во кое самиот воздух стана смртоносна закана: прозорците се херметички затворени со пластични фолии, децата се заклучени во спалните соби, а цели семејства ги поминуваат вечерите вдишувајќи кислород директно од медицински боци. Во епицентарот на оваа криза се наоѓа Палангкараја, град со околу 300.000 жители, кој со месеци е под вистинска опсада поради шумските пожари, пишува британски „Гардијан“.
Заробени во една соба бидејќи децата не можат да дишат
Колку животот во овој град станал невозможен поради екстремното загадување, покажува приказната за момче старо само пет месеци, кое е болно речиси целиот свој краток живот и мора постојано да се инхалира поради силната кашлица и повраќање.
„Поради тоа воопшто не може да ја достигне нормалната килажа за својата возраст. Постојано е болен. Што и да испие, веднаш повраќа бидејќи не престанува да кашла“, раскажува неговата мајка Апри Дона Јусмелита, која има и четиригодишен син.
Откако пожарите избувнале во јули, Јусмелита е принудена деноноќно да ги држи децата во една спална соба во која работи прочистувач на воздух. Дури и телевизорот го пренела од дневната соба за да ги анимира, но рестрикциите на струја дополнително им го отежнуваат животот додека чадот незапирливо продира низ пукнатините. Во таа една просторија и спијат и јадат.
„Детските бели дробови не можат да го издржат она што нашите некако го трпат. Сè пренесовме овде, особено вчера кога чадот стана целосно жолт. Безбедно е само во оваа соба. Не можам да го поднесам ова, жално е да ги гледам вакви“, вели таа низ солзи.
Импровизирани „склоништа за дишење“ во црквите
Густиот чад од сезонските пожари стана сурова реалност на Борнео. Многу пожари намерно ги подметнуваат поединци, по методот „исечи и запали“, за да се расчисти земјиштето за плантажи со палмино масло, чиј најголем светски производител е токму Индонезија. Сепак, оваа година е катаклизмична: под влијание на екстремната суша предизвикана од феноменот „Ел Нињо“, во Индонезија до темел се изгорени близу два милиони хектари шуми и тресетишта.
Бидејќи државните служби не можат да се справат со размерите на катастрофата, локалните хуманитарни организации ги зедоа работите во свои раце. Фондацијата „Рану Велум“ собра средства за отворање 14 импровизирани „склоништа од чад“, сместени во бетонски простории на цркви и јавни згради со минимална вентилација, опремени со прочистувачи, боци со кислород и инхалатори.
„Првенствено децата и старите лица доаѓаат овде само за да вдишат малку воздух“, вели Арџа Гарини (35), коосновачка на фондацијата, додавајќи дека неодамна морале итно да пренесат во болница бебе кое во склоништето било донесено целосно помодрено од акутен недостиг на кислород.
Црни дождови и хаос во соседните земји
Додека Палангкараја е на првата линија на фронтот, милиони луѓе низ цела Југоисточна Азија вдишуваат воздух кој трајно им го оштетува организмот. Токсичниот облак ги премина границите и ги зави во црно Сингапур, Малезија, Брунеј и Источен Тимор, а стигна дури и до Филипините и Виетнам.
Училиштата се затворени, десетици илјади луѓе завршија в болница со сериозни респираторни проблеми, а очајните граѓани на социјалните мрежи споделуваат снимки од дождовница која е целосно црна од пепел. Во Сингапур владата отвори климатизирани засолништа за граѓаните, додека во Куала Лумпур сопствениците масовно ги носат домашните миленици на ветеринар поради труење со чад.
Додека Светската здравствена организација (СЗО) препорачува 24-часовниот просек на ПМ 2,5 честичките да не надминува 15 микрограми на кубен метар, во Палангкараја нивото редовно надминува 300, а највисоката измерена вредност минатиот месец достигна незамисливи 3.000 микрограми – дури 200 пати повеќе од дозволеното.
