Ноември 1979 година останува запаметен како еден од периодите со најголеми поплави во Македонија во втората половина на 20 век. Големи води го зафатиле сливот на Вардар, а последиците биле почувствувани и во Велес, град кој е директно поврзан со реката и нејзиниот воден режим.
Во тој период Вардар и неговите притоки носеле огромни количества вода. Историските хидролошки податоци покажуваат дека поплавниот бран на Вардар бил следен на повеќе мерни станици, меѓу кои и на водомерната станица кај Велес. Податоците на Управата за хидрометеоролошки работи го документираат поплавниот бран во ноември 1979 година на релацијата Радуша – Скопје – Велес – Демир Капија – Гевгелија.
Вардар со огромен воден бран
Поплавата од 1979 година не била изолиран настан само во Велес. Големите врнежи го погодиле поширокиот слив на Вардар, а во поплавниот бран учествувале повеќе реки.
Според податоците објавени во националните извештаи за управување со ризици од поплави, во ноември 1979 година поплави биле регистрирани долж Вардар, како и на Пена, Црна Река, Струмица, Треска и Пчиња. Вкупно биле зафатени околу 53.245 хектари на ниво на Македонија, а материјалните загуби од поплавите во 1962 и 1979 година биле проценети на околу 7,2–7,4 отсто од тогашниот општествен производ.
Еден од изворите што ги обработуваат историските поплави наведува дека протокот на Вардар во големата поплава во ноември 1979 година бил проценет на околу 980 кубни метри во секунда.
Велес меѓу погодените подрачја
Велес бил особено значаен поради својата положба непосредно покрај Вардар. Општината денес ги наведува Вардар, Бабуна, Тополка и Отавица како главни водотеци на своето подрачје, а просечниот годишен проток на Вардар кај водомерната станица кај Велес е околу 83,1 кубен метар во секунда.
Колку била сериозна ситуацијата во 1979 година покажува и тогашниот однос на државата кон штетите. Во „Службен весник на СРМ“ од 28 ноември 1979 година е објавена одлука со која од средствата на солидарноста биле издвоени 31 милион динари за општини погодени од елементарни непогоди, односно поплави. На Т. Велес му биле доделени 3 милиони динари за брзи интервенции и отстранување на последиците.
Овој официјален документ е важен бидејќи потврдува дека Велес бил меѓу општините што претрпеле штети од поплавите во 1979 година.
Поплавниот бран се движел долж целиот Вардар
Хидролошките записи од тој период покажуваат дека поплавниот бран не се појавил истовремено насекаде. Водата се движела низ сливот, а промените на протокот биле регистрирани на различни водомерни станици.
Графичкиот приказ на УХМР за поплавниот бран од ноември 1979 година ги опфаќа токму станиците Радуша, Скопје, Велес, Демир Капија и Гевгелија, што овозможува да се следи движењето на големата водна маса низ текот на Вардар.
Тоа е особено важно за разбирање на состојбата во Велес. Градот се наоѓа во Велешката Котлина и низ него поминува Вардар, кој понатаму продолжува низ Велешката Клисура кон Тиквешието.
Зошто 1979 година останала важна во историјата на поплавите?
Поплавата од 1979 година станала еден од клучните примери во планирањето на заштитата од поплави во Македонија. Подоцнежните анализи на ризикот од поплави повторно го наведуваат Велес како населено место изложено на поплавување од Вардар.
Во националната Стратегија за управување со водите се наведува дека средниот тек на Вардар има поплавни ризици во Велешката Котлина, вклучително и во самиот Велес, како и низводно кон Демир Капија.
Историските податоци, пак, покажуваат дека 1979 година била една од годините со големи води на Вардар, заедно со некои од најпознатите поплавни години во 20 век.
Наследството од големата вода
Речиси половина век подоцна, поплавата од 1979 година останува важен дел од историјата на Велес и на Вардарскиот слив. Таа покажала колку брзо големите води можат да го загрозат просторот околу реката и колку е важна навремената заштита на населените места.
За Велес, приказната за 1979 година не е само приказна за еден висок водостој. Таа е потсетник дека градот со векови го живее својот живот покрај Вардар – река која му дала живот, но во екстремни услови можела да стане и сериозна природна закана.
