Научниците конечно успеале да го откријат потеклото на необичен радио сигнал од вселената, кој редовно се појавува и исчезнува на секои осум минути. Благодарение на моќните радиотелескопи, истражувачите утврдиле дека сигналот доаѓа од необичен ѕвезден систем оддалечен повеќе од 10.000 светлосни години од Земјата.
Откритието го направиле истражувачи од Универзитетот Куртин, кои ги поврзале повторувачките радиоимпулси со системот наречен GPM J071507-114153. Тој е составен од две ѕвезди со многу различни карактеристики – бело џуџе, односно густото јадро што останува по смртта на една ѕвезда, и придружна ѕвезда од спектралниот тип G, која е многу слична на нашето Сонце.
Објектот припаѓа на необична класа небесни тела познати како долгопериодични транзиенти. Тие се препознаваат по тоа што емитуваат радиоимпулси во редовни временски интервали, кои можат да траат од неколку минути до неколку часа.
Откако првиот ваков објект бил откриен во 2021 година, астрономите успеале да идентификуваат само околу десетина слични појави. Нивното потекло и механизмите преку кои ги создаваат сигналите сè уште се предмет на научни истражувања.
Најновото откритие е особено значајно бидејќи за првпат научниците успеале доволно прецизно да ги регистрираат радиоимпулсите и да утврдат дека нивниот извор е бело џуџе кое орбитира околу ѕвезда слична на Сонцето.
Претходно биле откривани трепкачки радио сигнали од системи во кои се наоѓаат бели џуџиња, но не можело со сигурност да се утврди која од двете ѕвезди ги произведува.
Водечкиот автор на истражувањето, д-р Сем МекСвини, кој работи со радиотелескопот Square Kilometre Array Observatory, објаснил дека овојпат набљудувањата биле доволно јасни за да се следи движењето на белото џуџе во неговата орбита околу придружната ѕвезда.
„Ова е првпат пулсациите да бидат доволно јасно снимени за да можеме да го видиме белото џуџе како се движи во својата орбита околу ѕвездата-придружник. Значи, знаеме дека пулсациите доаѓаат од областа во близина на белото џуџе, а можеби дури и од самото бело џуџе“, изјавил МекСвини.
Долгопериодичните транзиенти се сметаат за едни од најнеобичните појави што досега ги регистрирале радиотелескопите. Тие создаваат исклучително силни и насочени емисии на радио бранови и рендгенско зрачење, кои често пристигнуваат од многу оддалечени делови на вселената.
Кога биле откриени првите вакви сигнали, нивната необична правилност предизвикала и шпекулации дека можеби станува збор за обиди за комуникација од некаква вонземска интелигенција. Сепак, научниците денес сметаат дека зад овие импулси најверојатно стојат природни процеси поврзани со брзото движење и магнетните полиња на мртвите ѕвезди.
Коавторката на истражувањето, д-р Наташа Харли-Вокер, вонредна професорка на Институтот за радиоастрономија „Куртин“, објаснила дека најверојатното сценарио вклучува силно магнетно поле на белото џуџе и постојано снабдување со наелектризирани честички од неговата придружна ѕвезда.
Според нејзиното објаснување, ѕвездата слична на Сонцето постојано испушта честички преку таканаречениот ѕвезден ветер. Кога тие ќе стигнат до магнетосферата на белото џуџе, се забрзуваат и создаваат радиоимпулси што ги детектираат телескопите.
Овој процес, како што објаснила Харли-Вокер, на одреден начин потсетува на интеракцијата меѓу сончевиот ветер и магнетното поле на Земјата, која доведува до појава на поларна светлина, односно аурора.
Додека ѕвездите ротираат, тие емитуваат зрак зрачење кој се движи низ вселената. Кога тој зрак ќе ја пресече насоката кон Земјата, телескопите го регистрираат како краток блесок, слично на светлината од светилник што периодично се појавува пред набљудувачот.
Досега откриените објекти од оваа класа покажуваат различни периоди на емитување. Најбрзиот познат објект произведува блесок на секои 421 секунда, додека најбавниот емитува пулс на секои 2,9 часа, при што самиот пулс трае околу 30 секунди.
За да стигнат до новото откритие, истражувачите го користеле огромниот радиотелескоп „Murchison Widefield Array“, со кој го скенирале делот од Млечниот Пат видлив од Австралија. Целта била да се пронајдат небесни тела што произведуваат редовни и повторувачки радиоимпулси.
Откако ги забележале карактеристичните сигнали од објектот GPM J071507-114153, научниците продолжиле со дополнителни радио набљудувања, но и со набљудувања во видливиот дел од електромагнетниот спектар. На тој начин успеале попрецизно да ја одредат неговата положба и да го идентификуваат составот на ѕвездениот систем.
Ова е првпат радио зрачењето од ваков објект да биде поврзано со бело џуџе кое орбитира околу светла ѕвезда слична на Сонцето.
Откритието е особено интересно бидејќи досега најпознатите извори на повторувачки радиоимпулси, наречени радиопулсари, речиси секогаш биле неутронски ѕвезди. Станува збор за исклучително густи јадра што остануваат по експлозијата и смртта на масивни ѕвезди.
Белите џуџиња се многу почести во вселената, но само мал број од нив досега биле поврзани со емитување вакви импулси. Притоа, досега не било регистрирано изолирано бело џуџе како извор на вакво радио зрачење.
Но, необичностите на овој ѕвезден систем не завршуваат тука. Професорката Харли-Вокер посочила дека една од најголемите изненадувања е токму тоа што придружната ѕвезда е слична на Сонцето, нешто што истражувачите претходно не очекувале да го пронајдат кај ваков систем.
Дополнително, белото џуџе прави една целосна револуција околу придружната ѕвезда за само 7,9 минути, што е исклучително краток период за небесно тело со такви димензии.
Истражувачите успеале да забележат и многу мали промени во сигналот кои, според нив, се поврзани со активноста на површината на придружната ѕвезда.
Харли-Вокер објаснила дека радиоимпулсите во овој случај функционираат како светлосен зрак што ја осветлува атмосферата на другата ѕвезда. Кога белото џуџе се наоѓа на спротивната страна од својата орбита во однос на Земјата, радио брановите мора да поминат низ надворешниот атмосферски слој на придружната ѕвезда, односно нејзината корона, пред да стигнат до нас.
Магнетните полиња во плазмата на короната ја менуваат поларизацијата на радио брановите. Поради тоа, научниците можат да забележат брзи промени во сигналот додека двете ѕвезди се движат една околу друга.
Со анализа на овие промени, истражувачите забележале и сигнали за кои веруваат дека се поврзани со феномен познат како ѕвездена истакнатост – огромна јамка од плазма што се издигнува и исфрла од површината на ѕвездата.
Резултатите од истражувањето се објавени во научното списание „Nature Astronomy“ и претставуваат важен чекор кон подобро разбирање на долгопериодичните транзиенти и необичните радио сигнали што пристигнуваат од длабочините на вселената.
