Може ли Алта банка во Битола да добие нов сопственик без согласност од Србија, колку би траела продажбата и дали граѓаните ќе можат непречено да располагаат со своите пари? Ова се само дел од прашањата што се наметнуваат по отворањето на стечајната постапка за српската Алта банка и воведувањето привремена администрација во нејзината македонска подружница од страна на Народната банка.
Иако двете банки го носат истото име и се сопственички поврзани, важно е да се знае дека станува збор за две одделни правни лица. Тие имаат различни дозволи за работа, сопствен имот, обврски и институции што вршат надзор над нивното работење.
На 30 октомври српската Народна банка ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка во Белград, а на 3 ноември судот отвори стечајна постапка. Сепак, оваа одлука не значи дека автоматски пропаѓа и банката во Битола.
Напротив, според македонската Народна банка, Алта банка во земјава е ликвидна, има висока капитализираност и ги исполнува супервизорските стандарди. Проблемот е поврзан со состојбата на нејзиниот мнозински сопственик, кој поседува 95,336 проценти од акциите.
Поради тоа, македонскиот регулатор не ја одзел дозволата за работа на банката, туку вовел тримесечна привремена администрација. Целта е да се заштитат банката, нејзиниот имот и штедачите додека не се реши прашањето за сопственоста.
МОЖЕ ЛИ БАНКАТА ДА СЕ ПРОДАДЕ И БЕЗ СОГЛАСНОСТ ОД СРПСКИОТ СОПСТВЕНИК?
Македонскиот Закон за банките предвидува механизам и за случај кога сопственикот не сака доброволно да ги продаде своите акции.
Со повлекувањето на согласноста за квалификувано учество, српскиот акционер го губи правото на глас и може да добие обврска да ги продаде акциите во рок што ќе го определи Народната банка.
Според членот 137 од Законот за банките, овој рок, по правило, не може да биде подолг од 180 дена. Доколку акционерот не ја исполни обврската, предвидена е дополнителна постапка во која Народната банка може да организира продажба во негово име, преку јавна берзанска аукција.
Тоа значи дека одбивањето на сопственикот не претставува апсолутна пречка за продажбата. Сепак, Владата не може самостојно да ја преземе банката и да ја продаде на кого било. Постапката ја водат надлежните институции, а секој потенцијален купувач мора да ги исполни законските услови и да добие одобрение од Народната банка.
Дополнителна околност е тоа што српската Алта банка веќе е во стечај. Со нејзиниот имот управува српската Агенција за осигурување депозити во својство на стечаен управник. Тоа значи дека одлуките поврзани со акциите повеќе не зависат едноставно од волјата на поранешното раководство или сопствениците, туку се дел од стечајната постапка во Србија.
Средствата добиени од евентуалната продажба на банката во Македонија би влегле во стечајната маса во Србија, од која би се намирувале доверителите на српската Алта банка.
КОГА БИ МОЖЕЛА ДА ЗАВРШИ ПРОДАЖБАТА?
Најоптимистичкото сценарио што го најавуваат македонските власти предвидува аукција кон крајот на ноември или на почетокот на декември.
Премиерот Христијан Мицкоски очекува дека до тој период ќе бидат завршени потребните процедури и ќе се знае кој ќе биде новиот сопственик на банката.
Доколку има подготвен купувач, навреме се обезбедат сите регулаторни согласности и не се појават правни пречки, промената на сопственоста би можела да се реализира во декември или на почетокот на 2027 година.
Сепак, ова е оптимистичка проценка, а не рок што е загарантиран со закон.
Постои и посложено сценарио во кое продажбата би можела да се одолжи со месеци. Тоа би се случило доколку се појават спорови околу постапката, доколку српскиот стечаен управник не соработува, не пристигне прифатлива понуда или потенцијалните купувачи не ги добијат потребните регулаторни одобренија.
Во таков случај, решавањето на сопственичката состојба може да продолжи и во текот на 2027 година.
ШТО ЌЕ СЕ СЛУЧУВА СО ПАРИТЕ, ПЛАТИТЕ И ШТЕДНИТЕ ВЛОГОВИ?
Едно од најважните прашања за граѓаните е што ќе се случи со нивните сметки, платите, пензиите и заштедите доколку банката добие нов сопственик.
Доколку нов инвеститор ги купи акциите, тоа не значи дека Алта банка автоматски престанува да постои. Таа може да продолжи да работи како исто правно лице, но со нов сопственик.
Во таков случај, граѓаните нема да мора да отвораат нови сметки или повторно да ги уплаќаат своите пари. Депозитите, кредитите и договорите продолжуваат да постојат во банката, а евентуалната промена на името и визуелниот идентитет би била дополнителна одлука на новиот сопственик.
Доколку Алта банка биде преземена од друга банка што веќе работи во Македонија, можни се две решенија. Новиот сопственик може одреден период да ја задржи како посебна банка во рамките на својата групација, но може и да одлучи да ја припои кон својата постојна банка.
Во вториот случај би следувало административно и техничко спојување на банкарските системи, филијалите и сметките. Клиентите би можеле да добијат нови трансакциски сметки, платежни картички или пристап до друга мобилна апликација. Но тоа не значи дека нивните средства исчезнуваат или дека ќе треба повторно да ги уплаќаат.
Во моментов, поради воведената привремена администрација, располагањето со дел од средствата е ограничено. Од 9 ноември неделниот лимит за подигање готовина и плаќање со картички е зголемен на 15.000 денари.
Дополнително, најавено е дека клиентите ќе можат целосно да располагаат со новите приливи од плати, пензии и социјални трансфери. Кога ќе биде овозможено неограничено располагање и со средствата што веќе се наоѓаат на сметките, ќе зависи од одлуките на Народната банка и од нормализирањето на работењето.
Важно е да се направи разлика меѓу продажба на банка и нејзино пропаѓање. При редовно преземање, депозитите на граѓаните остануваат нивни побарувања од банката во целосен износ.
Законското осигурување на депозитите до 30.000 евра по депонент во една банка е заштитен механизам што се активира доколку банката пропадне. Тој лимит не претставува ограничување на износот што граѓанинот може да го има или да го користи доколку банката добие нов сопственик.
ШЕСТ ИНВЕСТИТОРИ ПОКАЖАЛЕ ИНТЕРЕС ЗА ПРЕЗЕМАЊЕ НА БАНКАТА
Останува неизвесно и кој би можел да стане нов сопственик на Алта банка во Македонија.
Гувернерот Трајко Славески потврди дека интерес за преземање на банката покажале шест инвеститори. Тој откри и дека веќе разговарал со две банки кои се присутни на македонскиот пазар.
Ова ја отвора можноста Алта банка да премине во сопственост на некоја од постојните домашни банкарски институции, наместо во земјава да влезе сосема нов банкарски бренд.
Банка што веќе работи во Македонија би имала предност поради познавањето на домашниот пазар, постојната инфраструктура и можноста полесно да ги интегрира клиентите и филијалите.
Сепак, тоа не значи дека веќе е избран домашен купувач. И понатаму постои можноста банката да ја преземе странски инвеститор, а додека не бидат доставени официјалните понуди, не може со сигурност да се предвиди кој ќе ја добие.
