ПРВ.мк
Економија

МИНИМАЛЕЦ ОД 26.000 ДЕНАРИ МОЖЕ ДА СТАНЕ 40.000: Работниците сами да плаќаат придонеси!

МИНИМАЛЕЦ ОД 26.000 ДЕНАРИ МОЖЕ ДА СТАНЕ 40.000: Работниците сами да плаќаат придонеси!

Дали Македонија би можела да го промени досегашниот систем на задолжителни придонеси и да им овозможи на работниците да добиваат значително повисоки месечни плати, а сами да одлучуваат колку и каде ќе уплаќаат за пензиско и здравствено осигурување? Идејата се отвора по примерот на Црна Гора, каде што се применува модел кој предизвика дискусии и во земјава.

Според ваквата концепција, наместо дел од платата автоматски да се издвојува за задолжителни придонеси, средствата би му биле исплатени на работникот, кој сам би ја презел обврската да обезбеди пензиско и здравствено осигурување. Така, минималната плата која сега изнесува околу 26.000 денари, во разгледуваниот пример би можела да достигне приближно 38.500 денари, односно околу 40.000 денари, но со обврска работникот сам да ги покрива трошоците за осигурување.

Сепак, ваквата промена отвора сериозни прашања за финансиската стабилност на пензискиот и здравствениот систем, како и за тоа дали државата би можела да го надомести приходот што досега се обезбедува преку придонесите.

Ангел Димитров, член на Управниот одбор на Организацијата на работодавачи, смета дека црногорскиот модел би можел да се разгледа и во Македонија, но нагласува дека пред евентуалното воведување мора да се направи детална анализа за тоа како ќе се обезбедат средствата што би недостасувале во пензискиот и здравствениот фонд.

Според него, една од можностите би била воведување прогресивно оданочување на добивката, при што поголем даночен товар би презеле компаниите со повисоки приходи, а паралелно би можело да се разгледа и зголемување на ДДВ за да се надомести дел од изгубените средства.

Димитров смета дека анализата треба да покаже како би се финансирале системите за пензиско и здравствено осигурување и какво влијание би имала реформата врз сивата економија. Според неговото мислење, високите придонеси се една од причините поради кои дел од работодавците не ги пријавуваат работниците, па нивното евентуално укинување би можело да поттикне поголема легализација на работните места.

Тој оценува дека работниците кои досега работеле непријавено би можеле да се вклучат во формалната економија, а преку потрошувачката и плаќањето на ДДВ би придонесувале за полнење на државниот буџет.

Сепак, Димитров смета дека не треба да се донесе одлука без претходно да се анализираат резултатите од реформата во Црна Гора, вклучително и нејзините позитивни и негативни ефекти.

Од друга страна, Миле Бошков од Бизнис-конфедерацијата на Македонија смета дека ваквиот модел тешко би можел да се примени во земјава, пред сè, поради различните економски услови во двете држави.

Според него, Црна Гора има значителни приходи од туризмот, кои би можеле да бидат важен фактор за финансирање на јавните системи доколку се намалат или укинат придонесите од платите. Македонија, според неговата оценка, нема такви економски ресурси за лесно да го надомести евентуалниот недостиг во фондовите.

Бошков смета дека најпрво треба да се следат резултатите од реформата во Црна Гора, наместо веднаш да се размислува за нејзино пренесување во Македонија.

Тој посочува дека повисоката плата сама по себе не значи и поголема продуктивност на работниците, ниту гарантира дека ќе се обезбедат доволно средства за функционирање на пензискиот и здравствениот систем.

Иван Пешевски, потпретседател на Сојузот на синдикатите на Македонија, оценува дека голем дел од работниците би биле заинтересирани за модел во кој наместо задолжителните издвојувања, би добивале повисоки месечни примања. Сепак, тој предупредува дека ваквата промена може да донесе проблеми во иднина, особено кога работниците ќе треба да се пензионираат.

Според Пешевски, постои опасност дел од луѓето да не издвојуваат доволно средства за својата пензија, бидејќи немаат развиена навика за долгорочно штедење. Дополнително, во новиот модел би морале сами да ги следат уплатите, да избираат фондови и да се грижат за осигурувањето, обврски кои во сегашниот систем во голема мера ги регулира работодавецот.

Тој посочува дека, од друга страна, работниците би имале можност самостојно да одлучуваат за висината на уплатите во приватните пензиски фондови, а би можеле да избираат и приватно здравствено осигурување, зависно од нивните потреби и финансиски можности.

Во дебатата се посочува и дека ваков начин на исплата во одредена форма веќе постои кај дел од компаниите во ИТ-секторот, како и кај некои странски компании во Македонија. Слично функционираат и фриленсерите, кои самостојно ги регулираат своите даночни и осигурителни обврски.

Тоа покажува дека моделот не е целосно непознат во земјава, но неговото пошироко воведување би барало сериозна анализа, законски промени и внимателно планиран преоден период.

Клучното прашање останува како би се обезбедила долгорочна финансиска стабилност на пензискиот и здравствениот систем, а истовремено работниците би добиле можност да располагаат со поголем дел од своите месечни примања.