Израел се соочува со сложена политичка ситуација по парламентарните избори: партиите што се противат на актуелниот премиер Бенјамин Нетанјаху, според првичните проекции, освоиле повеќе пратенички места, но нивните меѓусебни несогласувања би можеле да му овозможат да остане на власт. Во исто време, арапските партии добија значителна политичка тежина, а неизвесната безбедносна состојба на Блискиот Исток дополнително ја усложнува борбата за формирање нова влада.
Израелските гласачи испратија порака дека сакаат политички промени, но изборните резултати не дадоа јасен одговор кој ќе ја предводи следната влада. Гласањето одржано во вторникот создаде необична ситуација во која Нетанјаху може да ја задржи премиерската функција и покрај тоа што неговите политички противници, според првичните процени, имаат повеќе пратеници.
Како што анализира австралискиот медиум Еј-би-си, од изборите произлегуваат два политички парадокса. Првиот е дека Нетанјаху, иако се соочува со силно противење, ќе продолжи да ја извршува функцијата сè додека не биде формирана нова влада. Вториот е дека арапските партии, кои речиси беа изоставени од предизборната дебата, сега би можеле да станат одлучувачки фактор во распределбата на политичката моќ.
Според првичните проекции, Ликуд на Нетанјаху останува најголемата поединечна партија во Кнесетот, со околу 27 пратенички места. Сепак, неговиот политички блок не успева да го обезбеди неопходното мнозинство од 61 пратеник во парламентот со вкупно 120 места.
Од друга страна, противниците на премиерот, предводени од поранешниот началник на Генералштабот Гади Ајзенкот, имаат поголем вкупен број пратеници, но засега немаат усогласен план за заедничко управување со државата.
Токму тука се наоѓа суштината на политичката неизвесност. Во израелскиот парламентарен систем не е доволно една партија или група партии да освои најмногу гласови или мандати. За преземање на власта потребно е да се обезбеди функционално парламентарно мнозинство што ќе може да ја поддржи владата.
Арапските партии би можеле да станат пресудни
Арапските политички партии се еден од најважните фактори во постизборните пресметки, анализира „Џерусалим пост“. Според излезните анкети, тие заедно освоиле меѓу 17 и 18 пратенички места, што им дава значителна тежина во преговорите за формирање влада.
Нивниот изборен успех придонесува за тоа блокот на Нетанјаху да остане без мнозинство, но истовремено создава проблем и за неговите противници. Дел од партиите во опозицискиот табор за време на кампањата категорично ја отфрлаа можноста за соработка со арапските политички претставници.
Ајзенкот поставил четири услови за потенцијалните коалициски партнери, кои арапските партии тешко би можеле да ги прифатат.
Поранешниот премиер Нафтали Бенет, исто така, се спротивставувал на коалициска соработка со нив. Авигдор Либерман, пак, ја отфрлил можноста за формирање малцинска влада, оценувајќи дека во такви околности би било подобро повторно да се организираат избори.
Така, противниците на Нетанјаху се соочуваат со сериозна противречност: за да го сменат премиерот, можеби ќе мора да соработуваат со политички сили со кои претходно одбивале да ја делат власта.
Сепак, арапските партии имаат свои политички приоритети и интереси на гласачите што ги претставуваат. Како што забележува Кејнон, тие не можат да се третираат само како бројка што треба да се додаде за да се обезбеди парламентарно мнозинство.
Три можни патишта до нова влада
Една од опциите за Ајзенкот е да побара поддршка од двете ултраортодоксни партии, за кои се предвидуваат вкупно 12 пратенички места. Таквата комбинација би можела да обезбеди доволно поддршка за формирање влада, но истовремено би отворила сериозен спор околу воената обврска на ултраортодоксните Евреи.
Дел од потенцијалните партнери на Ајзенкот ветуваат промени во правилата за регрутирање, додека ултраортодоксните партии традиционално се противат на ваквите реформи. Тоа значи дека дури и ако се постигне договор за формирање влада, несогласувањата околу воената служба би можеле да го загрозат нејзиното функционирање.
Друга можност е создавање широка владина коалиција во која би учествувале Ликуд, партијата Јашар на Ајзенкот, партијата на Бенет и Израел Бејтену на Либерман. Според изборните проекции анализирани од „Џерусалим пост“, ваквата комбинација би имала 67 пратеници.
Но, за да се реализира ова сценарио, политичките противници би морале да ги преиспитаат своите предизборни ветувања, вклучително и ветувањата дека нема да учествуваат во влада предводена од Нетанјаху.
Израел веќе има искуство со слични политички ситуации. Во 2009 година, партијата Кадима на Ципи Ливни освои повеќе пратенички места од Ликуд, но Нетанјаху сепак стана премиер откако успеа да состави коалиција.
Сличен предизвик сега се наоѓа пред Ајзенкот, кој треба да покаже дека може да обезбеди доволна поддршка за да ја преземе власта.
Безбедносната состојба може дополнително да ги промени пресметките
Политичката неизвесност се одвива во услови на сложена безбедносна состојба на Блискиот Исток. Според анализата на Еј-би-си, постои загриженост дека Нетанјаху би можел да ја искористи регионалната нестабилност за да ја зајакне својата политичка позиција.
Меѓу сценаријата за кои се дискутира се повторна воена конфронтација со Иран или ескалација на конфликт со друга соседна држава.
Таквиот развој би можел да влијае врз текот на коалициските преговори. Доколку дојде до сериозна безбедносна криза, повиците за формирање влада на национално единство би можеле да станат погласни, а Нетанјаху би добил дополнителна можност да ја задржи премиерската функција.
Еј-би-си наведува дека, според „Вашингтон пост“, Нетанјаху разговарал со администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп за можноста за влада во услови на војна. Сепак, овие информации не значат дека е донесена одлука за започнување нова воена операција или дека ескалацијата е неизбежна.
Според истите информации, американската администрација нема единствен став за тоа каков состав треба да има следната израелска влада. За Вашингтон приоритет е формирање стабилна и доверлива влада што ќе може да ја преземе одговорноста за управувањето со земјата.
Нетанјаху останува премиер, а следниот потег е на политичките лидери
Во наредните недели израелскиот претседател Исак Херцог ќе треба да процени кој од политичките лидери има најголеми изгледи да формира функционална влада.
Дотогаш, Нетанјаху ќе продолжи да ја извршува премиерската функција. Доколку преговорите не донесат договор, политичката неизвесност би можела да трае со месеци, а како можна разврска остануваат и нови парламентарни избори.
Резултатите засега не претставуваат ниту недвосмислена победа за Нетанјаху ниту гаранција дека неговите противници ќе ја преземат власта. Иако опозициските партии имаат повеќе пратенички места според првичните проекции, нивната способност да постигнат компромис ќе биде пресудна.
Пред нив стои предизвикот да покажат дека, освен заедничкото противење на актуелниот премиер, имаат и доволно заеднички цели за да управуваат со државата.
Политичката иднина на Израел сега зависи од тоа дали лидерите ќе успеат да ги надминат своите разлики и да договорат влада. Ако компромисот изостане, земјата би можела повторно да се најде пред гласачките кутии.
