Досега најголемите стравувања околу вештачката интелигенција беа поврзани со професии како програмери, преведувачи, сметководители, новинари и административни работници. Но, следната голема промена може да биде многу поразлична.
Што ќе се случи кога вештачката интелигенција повеќе нема да биде само софтвер на компјутер, туку ќе добие раце, нозе, камери и сензори, а потоа ќе влезе во фабрики, магацини, болници и можеби еден ден во домовите?
Токму ова прашање е во центарот на новата трка во технолошката индустрија – развојот на таканаречената физичка или отелотворена вештачка интелигенција.
Дејвид Регер, основач и извршен директор на германската компанија NEURA Robotics, даде исклучително смела прогноза. Според него, роботите со вештачка интелигенција би можеле да преземат практично сите физички задачи во период од две до пет години.
Неговото тврдење отвора едно многу поголемо прашање: ако машините навистина можат да извршуваат огромен дел од физичката работа, кои задачи ќе останат исклучиво човечки?
AI повеќе нема да биде само на екранот
Во изминатите години генеративната вештачка интелигенција направи огромен напредок. Денешните системи можат да пишуваат текстови, анализираат информации, програмираат, создаваат фотографии и видеа и да комуницираат со луѓето.
Следниот чекор е тие способности да се пренесат во физичкиот свет.
Тоа значи робот кој не само што добива наредба, туку може да ја разбере околината и сам да одлучи како да ја изврши задачата.
На пример, наместо роботот однапред да има програмиран секој чекор за земање кутија, идејата е тој да разбере дека треба да ја земе кутијата, да ја пронајде, да ја фати на соодветен начин и да ја однесе на друго место.
Таквата технологија би можела да се користи за сортирање производи, работа во магацини, составување делови, товарење и растоварување, работа во опасни средини, па дури и за помош во домовите.
Роботите веќе се во фабриките
Иако хуманоидните роботи изгледаат како нешто од научнофантастичен филм, роботизацијата во индустријата не е нова.
Според податоците на International Federation of Robotics, во текот на 2024 година во фабриките ширум светот биле инсталирани повеќе од 542.000 нови индустриски роботи.
За споредба, пред десетина години годишната бројка била околу 221.000.
Во светските фабрики веќе работат околу 4,66 милиони индустриски роботи.
Затоа вистинската промена не е тоа што роботите допрва доаѓаат. Тие веќе се таму. Она што сега се менува е нивната способност да разбираат, учат и да реагираат на различни ситуации.
Хуманоидите имаат една голема предност
Класичниот индустриски робот најчесто е поставен на фиксна позиција и е дизајниран за конкретна задача.
Хуманоидниот робот има поинаква цел.
Бидејќи е направен да се движи на начин сличен на човекот, тој може да функционира во простори кои веќе се прилагодени на човечкото тело.
Вратите, скалите, полиците, количките, алатите и производните линии се направени за луѓе. Наместо компаниите да ги менуваат сите тие работи за да ги приспособат на машините, идејата е роботот да може да се приспособи на постојната средина.
Токму затоа голем број компании вложуваат огромни средства во развојот на хуманоидни роботи.
Автомобилската индустрија станува голем тест
Автомобилскиот сектор е меѓу индустриите каде што оваа технологија веќе се тестира со големо внимание.
Hyundai Motor Group најави дека од 2028 година планира да започне со воведување на хуманоидните роботи Atlas, развиени од Boston Dynamics, во своите производствени капацитети во САД.
Во почетокот роботите би требало да извршуваат повторливи и физички ризични задачи, а нивната улога со текот на времето би можела да се проширува.
Компанијата најавила и план за производство на десетици илјади Atlas роботи годишно.
Во истата насока размислува и германскиот производител Schaeffler, кој планира постепено воведување хуманоидни роботи во своите фабрики.
Ова покажува дека технологијата полека се движи од лабораториските тестирања кон реалните производни процеси.
Кина сака да биде пред сите
Кина исто така агресивно инвестира во хуманоидната роботика.
На тамошните роботички саеми веќе не се прикажуваат само роботи кои трчаат, танцуваат или изведуваат атрактивни движења за публиката.
Компаниите демонстрираат машини кои можат да сортираат пакети, да работат во логистика, да составуваат електронски компоненти и да извршуваат различни практични задачи.
Кинеската индустрија на хуманоидните роботи гледа како на следниот голем технолошки производ кој би можел да има влијание слично на она што во минатото го имаа персоналниот компјутер, паметниот телефон и електричниот автомобил.
Ванг Сингсинг, извршниот директор на Unitree, дури зборува за можен „ChatGPT момент“ за роботиката – период кога човек ќе може едноставно да му каже на роботот што треба да направи, а машината сама ќе разбере како да ја изврши наредбата.
Но, неговата проценка е повнимателна и вистинскиот пробив го сместува во период од неколку години до една деценија.
Најголемиот проблем не е дали роботот може – туку колку чини
За роботиката да стане масовна, не е доволно машината да може да изврши одредена задача.
Таа мора да биде доволно брза, безбедна, прецизна и евтина.
За компанијата не е неопходно роботот да биде подобар од човекот во секоја ситуација. Доволно е да може стабилно да извршува одредена задача и долгорочно да биде економски поисплатлив.
Тогаш се поставува едноставното прашање: колку чини еден час работа на роботот во споредба со еден час човечки труд?
Со развојот на технологијата постепено паѓаат и цените на одредени компоненти – мотори, сензори, актуатори и батерии – додека конкуренцијата меѓу производителите се зголемува.
Goldman Sachs проценува дека пазарот на хуманоидни роботи би можел да достигне десетици милијарди долари во следната деценија, со значително зголемување на бројот на испорачани единици.
Но, дали навистина ќе ги заменат луѓето за само пет години?
Тука треба да се биде внимателен.
Прогнозата дека во период од две до пет години роботите ќе можат да преземат практично секоја физичка задача е исклучително амбициозна.
Други анализи се многу повнимателни.
Morgan Stanley смета дека таканаречената „хуманоидна економија“ во иднина би можела да вреди илјадници милијарди долари, а бројот на хуманоидни роботи до средината на векот би можел да достигне стотици милиони, па дури и повеќе од една милијарда.
Но, таквата трансформација би се одвивала постепено, а не преку ноќ.
Причината е што човечкото тело и човечките движења се многу посложени отколку што изгледаат.
За човек е сосема природно да земе чаша од маса, да процени дали е лизгава, да ја фати со соодветна сила, да избегне човек кој поминува покрај него и да ја стави на друго место.
За робот, сите овие навидум едноставни дејства претставуваат низа сложени задачи.
Машината треба да го препознае предметот, да ја процени неговата позиција, да го пресмета растојанието, да ја координира раката со телото, да ја контролира силата и да реагира доколку нешто неочекувано се случи.
Затоа видеата во кои робот трча, скока или танцува не се доволен доказ дека технологијата е подготвена за масовна употреба.
За фабриката е многу поважно дали истиот робот може осум часа дневно, стотици денови годишно, безбедно и прецизно да ја извршува истата задача, без постојана човечка интервенција.
Што ќе се случи со работните места?
Ова е можеби најголемото прашање што го отвора развојот на физичката вештачка интелигенција.
Светскиот економски форум проценува дека до 2030 година економската трансформација би можела да создаде околу 170 милиони нови работни места, додека околу 92 милиони постојни позиции би можеле да исчезнат или да бидат потиснати.
Тоа би значело дека вкупниот број работни места би можел да порасне, но пазарот на труд би претрпел огромни промени.
И тука е важна една разлика: најверојатно прво нема да исчезнуваат цели професии, туку одредени задачи во рамките на професиите.
Работникот можеби повеќе нема да носи тешки кутии, туку ќе управува со роботот кој ги носи.
Наместо рачно да го проверува секој производ, ќе интервенира само кога автоматизираниот систем ќе открие проблем.
Наместо цел ден да повторува едно исто движење, можеби ќе контролира повеќе машини истовремено.
Роботите можеби нема да дојдат само за да отпуштаат луѓе
Постои и еден парадокс во целата приказна.
Голем дел од развиениот свет се соочува со стареење на населението и намалување на работоспособното население. Компаниите веќе имаат проблем да најдат доволно работници во производството, логистиката, здравството и грижата за старите лица.
Во таква ситуација роботот не мора секогаш да биде воведен затоа што компанијата сака да замени човек.
Понекогаш причината може да биде едноставна: нема доволно луѓе кои можат или сакаат да ја извршуваат конкретната работа.
Затоа во иднина може да гледаме две работи истовремено – луѓе кои стравуваат дека роботите ќе им ги земат работните места и компании кои купуваат роботи затоа што едноставно не можат да најдат доволно работници.
Најголемата промена можеби допрва доаѓа
Дали прогнозата за две до пет години ќе се покаже точна, останува да се види.
Постои огромна разлика меѓу робот кој еднаш успешно извршува задача за време на демонстрација и машина која може осум часа дневно, 300 дена во годината, безбедно, прецизно и економски исплатливо да работи во вистинска фабрика.
Сепак, едно е веќе јасно – трката за физичка вештачка интелигенција е во полн ек.
Ако роботите навистина успеат да научат да се движат, размислуваат и да работат во човечката средина, промената нема да се однесува само на фабриките. Таа би можела да го промени начинот на кој функционираат производството, транспортот, логистиката, здравството, грижата за луѓето и домашните обврски.
Прашањето повеќе не е дали роботите ќе стануваат поспособни. Прашањето е колку брзо ќе станат доволно добри и доволно евтини за да станат дел од секојдневниот живот.
