Големите технолошки компании со години тврдат дека корисниците сами треба да го контролираат времето поминато на телефоните и социјалните мрежи. Но, сè поголем број истражувања, судски процеси и нови закони покажуваат дека проблемот можеби не е само во содржината што се објавува, туку и во начинот на кој се дизајнирани самите апликации.
Во центарот на вниманието повторно се најдоа платформите како TikTok, Instagram, Facebook, YouTube и други, поради обвинувањата дека нивните функции – бесконечното скролување, автоматското пуштање видеа и постојаните известувања – се направени така што корисниците што подолго да останат активни.
Европската комисија неодамна посочи дека одредени карактеристики на TikTok може да бидат спротивни на европските правила за дигитални услуги, бидејќи создаваат механизми кои го поттикнуваат прекумерното користење.
Еден експерт за оваа тема предупреди дека дебатата веќе не се води само околу „токсична содржина“, туку и околу „токсичен дизајн“ – односно начинот на кој платформите се создадени да го задржат вниманието на корисниците.
КОМПАНИИТЕ ТВРДАТ ЕДНО, ИСТРАЖУВАЧИТЕ ПОКАЖУВААТ ДРУГО
Технолошките гиганти долго време ја отфрлаа идејата дека нивните платформи создаваат зависност. Тие нагласуваат дека социјалните мрежи се алатки за комуникација и дека корисниците и родителите имаат достапни опции за ограничување на времето пред екран.
Шефот на Instagram, Адам Мосери, во судски процеси изјави дека треба да се прави разлика помеѓу вистинска клиничка зависност и проблематична употреба, бидејќи зависноста од социјални мрежи сè уште не е официјално призната како посебна медицинска дијагноза.
Сепак, научната заедница сè почесто укажува дека одредени механизми на платформите можат да влијаат врз однесувањето, особено кај младите.
Истражувања покажуваат дека функции како бесконечно скролување, награди преку „лајкови“ и постојани известувања можат да го стимулираат мозокот на начин што го отежнува прекинувањето со користење на апликациите.
Посебно внимание привлекуваат тинејџерите, бидејќи нивниот мозок сè уште се развива, а деловите задолжени за контрола на импулсите не се целосно созреани.
СУДОВИТЕ ВО САД ОТВОРААТ НОВА БИТКА СО ТЕХНОЛОШКИТЕ ГИГАНТИ
Најголем притисок врз компаниите моментално доаѓа од американските судови.
Илјадници тужби поднесени од родители, училишта и државни обвинители ги обвинуваат платформите дека намерно користеле дизајни кои поттикнуваат компулсивно користење кај децата.
Во неколку случаи, судовите веќе донесоа одлуки против големи компании, а некои пресуди вклучуваат и милионски отштети.
Обвинителите тврдат дека компаниите знаеле за потенцијалните ризици, но продолжиле да користат механизми кои го зголемуваат времето поминато на платформите.
Од друга страна, компаниите најавија жалби и тврдат дека преземаат бројни мерки за заштита на младите корисници.
ЕВРОПА ПОДГОТВУВА СТРОГИ МЕРКИ
Додека САД се занимаваат со судски спорови, Европа се обидува превентивно да го регулира проблемот.
Експертски панели во Европската Унија предложија построги правила за користење на социјалните мрежи од страна на деца, вклучително и ограничувања според возраста и поголема родителска контрола.
Некои европски држави веќе започнаа со воведување сопствени правила.
Франција предложи ограничувања за корисници под 15 години, додека други земји разгледуваат слични модели со различни возрасни граници.
Европските институции исто така работат на системи за проверка на возраста кои би требало да овозможат подобра заштита на децата без нарушување на приватноста.
НОВАТА ДИЛЕМА: ЗАШТИТА ИЛИ ПРЕГОЛЕМА КОНТРОЛА?
Иако многумина се согласуваат дека младите треба да бидат подобро заштитени онлајн, постојат и критики кон строгите забрани.
Организациите за заштита на децата предупредуваат дека целосните ограничувања можат да ги лишат некои млади луѓе од важни онлајн заедници, особено оние кои таму наоѓаат поддршка и информации.
Дополнителен проблем е и прашањето за приватноста при проверка на возраста.
Сепак, трендот е јасен – сè повеќе држави сметаат дека одговорноста не може целосно да се префрли само на корисниците и родителите.
По години во кои технолошките компании тврдеа дека проблемот е во начинот на користење, сега сè погласно се поставува прашањето дали самиот дизајн на платформите е дел од проблемот.
Борбата меѓу регулаторите и технолошките гиганти допрва започнува, а следните години може да донесат најголеми промени во начинот на кој светот ги користи социјалните мрежи.
