Какви се санкциите доколку се пречекори дозволениот престој во земјите од Шенген зоната? Ова е едно од најчестите прашања што секојдневно се појавуваат на социјалните мрежи, особено меѓу патници од Србија. Дел од нив тврдат дека граничната полиција понекогаш „не забележува“, додека други предупредуваат на високи казни, долгорочни забрани, па дури и депортација. Прашања од типот „ќе пречекорам 4 дена, дали сум во проблем?“ станаа секојдневие, а темата е меѓу најактуелните кога станува збор за граничните премини.
Искуствата на луѓето се различни, но за едно речиси сите се согласуваат – правилата се јасни, а ризикот е голем. Многумина свесно ги тестираат прописите, потценувајќи ги последиците, но реалноста покажува дека тоа може скапо да ги чини. Според сведоштва објавени на интернет, некои поминале со опомена, други со парична казна, а има и случаи со повеќегодишна забрана за влез во Европската унија.
Еден корисник споделува дека негов роднина пречекорил само четири дена и добил тригодишна забрана за влез во ЕУ, без дополнителна парична казна. Друг патник раскажува дека престојувал 95 дена во Шенген зоната и при излез од ЕУ, унгарските власти му изрекле забрана од пет години. Коментарите под ваквите објави се сурови, но реални – многумина истакнуваат дека по воведувањето на новите системи за евиденција, пречекорувањето не може да се сокрие.
Иако некои тврдат дека казните се движат од 30 до 50 евра по ден пречекорување, други предупредуваат дека тоа е само најблагото сценарио. Во пракса, може да се добие опомена, но при повторно кршење на правилата, санкциите стануваат значително построги и често вклучуваат забрана за влез во Шенген зоната. Понекогаш патниците поминуваат без проблеми, но, како што велат и самите, „нема правило – а може сериозно да заболи“.
Во разговор за медиумите, белградскиот адвокат Стеван Рашиќ, специјализиран за имиграциско право и постапки за укинување забрани за влез во Шенген, објаснува дека за државјаните на трети земји, меѓу кои е и Србија, важи јасен режим. Тие можат да влезат без виза, но смеат да престојуваат исклучиво туристички и тоа најмногу 90 дена во период од 180 дена. Практично, тоа значи максимум три месеци во текот на половина година, односно до 180 дена годишно.
Според него, луѓето често ги пречекоруваат овие денови од различни причини – здравствени, семејни или деловни. Начинот на санкционирање зависи од должината на пречекорувањето. Ако станува збор за еден до два дена, во некои земји може да се изрече само парична казна или предупредување. Унгарија, на пример, често толерира минимално пречекорување, а и во Германија, доколку патникот заминува со авион, можно е да добие само опомена.
Но, ако пречекорувањето трае подолго – неколку недели, месеци или дури години – последиците се далеку посериозни. Во такви случаи, освен парична казна, лицето добива официјално известување дека мора да ја напушти Шенген зоната во рок од осум дена. Доколку тоа не се почитува, следи депортација во матичната држава и забрана за влез која може да трае од шест месеци до дури десет години.
Адвокатот Рашиќ појаснува дека многу луѓе не се сигурни дали имаат активна забрана за влез и се плашат да се појават на граница. Секоја земја-членка на Шенген има институција преку која може да се провери дали одредено лице е заведено во Шенгенскиот информативен систем. Во пракса, ваквите проверки најчесто се прават преку германската федерална криминалистичка полиција, која доставува податоци за тоа дали постои забрана, кој орган ја издал, поради која причина и колку трае.
Тој дополнително предупредува дека некои земји дури и по истекот на забраната не ги бришат автоматски податоците, па лицето мора повторно да поднесе барање за укинување. Добрата вест е што многу држави дозволуваат забраната да се укине или скрати пред истекот, доколку постои оправдана причина, како семејно обединување, брак со државјанин на ЕУ или заедничко дете.
Како пример од праксата, Рашиќ раскажува за случај на клиент кој бил измамен со лажна словачка виза и поради тоа добил петгодишна забрана за влез во ЕУ. По поднесени кривични пријави против лицата што го измамиле и докажување дека има сопруга која легално живее и работи во Германија, забраната му била укината за само еден месец.
Пораката е јасна – правилата за престој во Шенген зоната не се формалност. Секое пречекорување, дури и од неколку дена, може да има долгорочни последици кои сериозно ќе го ограничат движењето и животните планови на патниците.
