Сè повеќе индиции укажуваат дека САД се подготвени да извршат напад врз Иран во наредните денови. Иако потенцијалните цели во голема мера се предвидливи, исходот од таков потег е целосно неизвесен. Доколку во последен момент не се постигне договор со Техеран и американскиот претседател Доналд Трамп одлучи да нареди воена акција, светот би можел да се соочи со неколку драматични сценарија.
Ова се можните исходи:
1. Прецизни удари, минимални цивилни жртви и пат кон демократија
Американските копнени и поморски сили би извеле ограничени и високо прецизни напади врз воени бази на Иранската револуционерна гарда (IRGC), паравоената формација Басиж, како и врз локации за лансирање и складирање балистички ракети и делови од иранската нуклеарна програма.
Во ова сценарио, веќе ослабениот режим би бил соборен, а со текот на времето би следела вистинска демократска транзиција, со што Иран повторно би се приклучил кон меѓународната заедница.
Сепак, ова се смета за исклучително оптимистичка варијанта. Западните интервенции во Ирак и Либија не донесоа стабилна демократија, туку години хаос и насилство, иако ги соборија диктаторските режими. Сирија, која во 2024 година го собори режимот на Башар ал Асад без директна западна воена интервенција, засега помина нешто подобро.
2. Режимот опстојува, но ја ублажува политиката
Ова сценарио често се нарекува „венецуелски модел“, каде што брзата и силна американска акција не го урива режимот, туку го принудува на отстапки.
Во случајот на Иран, тоа би значело дека Исламската Република останува на власт, иако незадоволството кај голем дел од населението би продолжило. Сепак, режимот би бил принуден да ја намали поддршката за вооружените милиции низ Блискиот Исток, да ги ограничи или замрзне нуклеарните и балистичките програми и да го ублажи репресивниот однос кон протестите.
И ова сценарио се смета за малку веројатно, бидејќи раководството на Исламската Република веќе 47 години покажува отпорност и неподготвеност за суштински промени.
3. Пад на режимот и воспоставување воена власт
Многумина аналитичари го сметаат ова за најверојатен исход.
Иако режимот е очигледно непопуларен кај голем дел од населението, а секој нов бран протести дополнително го слабее, Иран сè уште располага со масивен и длабоко вкоренет безбедносен апарат кој има силен интерес да го зачува статус-квото.
Главната причина зошто досегашните протести не доведоа до пад на режимот е недостатокот на масовни пребегнувања од безбедносните структури, додека власта е подготвена да користи неограничена сила и бруталност за да остане на власт.
Во хаосот по евентуален американски напад, постои реална можност Иран да заврши под власт на силна воена хунта, главно составена од припадници на IRGC.
4. Иран возвраќа со напади врз американски сили и соседите
Иако Иран не може рамноправно да се мери со моќната американска морнарица и авијација, тој би можел да возврати со својот арсенал од балистички ракети и дронови, од кои многу се скриени во пештери, подземни објекти или во оддалечени планински региони.
Американските бази се распоредени долж арапскиот брег на Персискиот Залив, особено во Бахреин и Катар. Иран, доколку одлучи, би можел да ја нападне и клучната инфраструктура на држави кои ги смета за соучесници во американската акција, како што е Јордан.
Нападот со ракети и дронови врз саудиските нафтени постројки во 2019 година покажа колку се ранливи земјите од Заливот на вакви удари, што денес предизвикува сериозна загриженост кај сите американски сојузници во регионот.
5. Минирање на Персискиот Залив
Ова е долготрајна закана за глобалната трговија и снабдувањето со нафта, уште од иранско-ирачката војна во периодот 1980–1988 година, кога Иран навистина минираше клучни бродски рути.
Ормускиот Теснец, помеѓу Иран и Оман, е една од најважните точки во светската енергетска инфраструктура. Низ него секоја година минуваат околу 20 проценти од светскиот извоз на течен природен гас и меѓу 20 и 25 проценти од нафтата и нафтените деривати.
Иран редовно изведува воени вежби за брзо поставување морски мини. Доколку тоа навистина се случи, последиците по светската трговија и цените на енергенсите би биле неизбежни.
6. Потонување на американски воен брод
Еден американски морнарички капетан во Заливот изјавил дека неговиот најголем страв е таканаречениот „рој напад“ од Иран.
Станува збор за сценарио во кое Иран истовремено лансира голем број експлозивни дронови и брзи торпедни чамци кон една или повеќе цели, толку масовно што дури и напредните одбранбени системи на американската морнарица не би можеле навреме да ги неутрализираат сите закани.
Морнарицата на IRGC одамна ја презеде доминантната улога во Заливот, а нејзините екипажи се специјализирани за асиметрично војување, со цел да ги надоместат технолошките предности на Петтата флота на САД.
Потонувањето на американски воен брод, со можност за заробување на преживеани членови на екипажот, би било огромно понижување за САД. Иако ова сценарио се смета за малку веројатно, историјата покажува дека не е невозможно, како во случаите со USS Cole во 2000 година и USS Stark во 1987 година.
7. Пад на режимот и целосен хаос
Ова е една од најреалните опасности и главна причина за загриженост кај соседните држави како Катар и Саудиска Арабија.
Покрај ризикот од граѓанска војна, каква што доживеаја Сирија, Јемен и Либија, постои и сериозна опасност етничките тензии да ескалираат во вооружени судири. Курдите, Белуџите и другите малцинства би можеле да се обидат да се заштитат во услови на целосен вакуум на власт.
Иако голем дел од Блискиот Исток, особено Израел, би го поздравил крајот на Исламската Република, никој не посакува најнаселената земја во регионот, со околу 93 милиони жители, да потоне во хаос и да предизвика огромна хуманитарна и бегалска криза.
Најголемата опасност во моментов е сценариото во кое Доналд Трамп, откако собра масивна воена сила во близина на иранските граници, ќе почувствува дека мора да дејствува за да не го изгуби кредибилитетот, започнувајќи војна без јасна цел и со непредвидливи, потенцијално катастрофални последици.
