Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека, според него, дошло време Украина да добие нов претседател. Оваа порака ја упати како одговор на критиките од украинскиот лидер Володимир Зеленски, кој го осуди договорот меѓу Соединетите Американски Држави и Русија за испорака на руски дизел.
Зеленски претходно предупреди дека договорот за испорака на милиони тони руски дизел на американскиот пазар ќе ѝ обезбеди на Москва дополнителни финансиски средства за продолжување на војната против Украина. Тој го опиша договорот како „подарок“ за рускиот претседател Владимир Путин.
Трамп им се обрати на новинарите пред Белата куќа, обвинувајќи го Зеленски дека создава проблеми за светот со продолжувањето на нападите врз руските рафинерии.
„Подобро ќе му биде да престане“, порача американскиот претседател, додавајќи дека Украина треба да добие нов лидер кој би можел да постигне договор.
Во последниот период Русија и Украина ги интензивираа меѓусебните воздушни напади. На мета се енергетски постројки, сообраќајни јазли и важни логистички објекти, што дополнително ги зголемува загриженоста и нестабилноста.
„Им рековме: Можете да правите што сакате со Русија, но не ги напаѓајте рафинериите, бидејќи тоа создава проблем за целиот свет“, изјави Трамп.
Тој додаде дека Зеленски имал можност да постигне повеќе договори, но, според неговите зборови, од некоја причина тоа никогаш не го прави.
Изјавата на американскиот претседател предизвика позитивни реакции кај дел од руските претставници. Кирил Дмитриев, еден од блиските политички соработници на Владимир Путин, ја оцени пораката на Трамп за потребата Украина да добие нов лидер како „иконска и историска“. Тој порача дека на Украина ѝ е потребно раководство кое навистина ќе биде насочено кон мирот.
На 9 октомври Трамп потврди дека е постигнат договор со Москва за привремено суспендирање на санкциите поврзани со извозот на руски дизел, со рок до 7 април.
Зеленски реагираше со предупредување дека ваквиот потег ќе ѝ овозможи на Русија да собере дополнителни средства за набавка на воена опрема и продолжување на воените операции.
Според украинскиот претседател, Москва би можела да го протолкува договорот како „зелено светло за продолжување на војната“, што би значело и нови напади врз украинските градови.
Трамп уште во декември минатата година повика на одржување нови избори во Украина, образложувајќи дека украинските граѓани треба да имаат можност да изберат дали сакаат да го заменат Зеленски.
Меѓутоа, Украина е под воена состојба од почетокот на руската инвазија во 2022 година, а важечките ограничувања не дозволуваат организирање избори во такви услови.
И рускиот претседател Владимир Путин во повеќе наврати го нарекува Зеленски „нелегитимен претседател“, повикувајќи се на фактот дека изборите не се одржани.
Во меѓувреме, и разрешениот украински министер за одбрана Михаило Федоров неодамна го повика Зеленски да распише избори.
Трамп е познат по своите остри и често менливи изјави, а ова е една од неговите најдиректни критики кон Зеленски во периодот по посетата на украинскиот претседател на Белата куќа, кога беше изложен на остри забелешки од американскиот претседател и неговите соработници.
На 10 октомври Зеленски разговараше со неколку сојузници за најновите случувања, повикувајќи на конкретни мерки за заштита на животите во Украина и безбедноста на Европа.
Меѓу соговорниците бил и британскиот премиер Енди Барнам. Двајцата се согласиле дека Русија треба веднаш да прифати прекин на огнот во енергетскиот сектор и да ги запре нападите врз бродовите во Црното Море.
Портпаролот на британскиот премиер посочи дека таквиот договор би овозможил веднаш да се ослободат поголеми количества енергенси и храна за светскиот пазар.
Договорот меѓу САД и Русија за дизелот наиде на критики и од Каја Калас, високата претставничка на Европската Унија за надворешна политика. Таа ги повтори предупредувањата на Зеленски дека суспендирањето на санкциите ќе ѝ обезбеди на Москва поголеми приходи за финансирање на војната.
„Сега не е време за намалување на притисокот врз Русија, а Европа нема да го направи тоа“, порача Калас.
Договорот со Москва е најновиот обид на Трамп да ги намали цените на горивата во САД пред таканаречените меѓуизбори, на кои се избираат претставници во американскиот Конгрес.
Американскиот претседател и неговата администрација со месеци се соочуваат со предизвикот да се стави крај на војната против Иран, која САД и Израел ја започнаа на 28 февруари оваа година.
Конфликтот предизвика нагло зголемување на цените на бензинот, а особено на дизелот. Поскапувањето, заедно со инфлацијата, дополнително го оптовари буџетот на американските домаќинства и негативно се одрази врз угледот на Трамп кај дел од гласачите.
Што договорија Трамп и Путин?
Според податоците на Американската автомобилска асоцијација (ААА), просечната цена на дизелот во САД изнесува 6,28 долари за галон. Тоа е повеќе од просечните 5,94 долари забележани минатиот месец и значително над цената од 3,68 долари во истиот период минатата година.
Според договорот, Русија првично би испорачала 300.000 тони дизел за американскиот и светскиот пазар. Потоа, во ноември, би следувале дополнителни 500.000 тони.
По тие количества би требало да бидат испорачани уште еден милион тони, а потоа и дополнителни три милиони тони во краток временски период. Овие планови Трамп ги објави на својата социјална мрежа Truth Social, но нагласи дека последната испорака ќе зависи од состојбата на руските рафинерии.
Во изминатите десет месеци Русија се соочила со два сериозни бранови недостиг на гориво низ земјата. Проблемите се поврзуваат со украинските напади со беспилотни летала врз руските рафинерии за нафта.
Според проценките на Меѓународната агенција за енергетика, производството на дизел во Русија е намалено за околу 30 проценти, што дополнително ја усложнува состојбата со снабдувањето и ја прави состојбата на рафинериите важен фактор за реализацијата на договорените испораки.
