Американската политичка сцена се соочува со голем пресврт по меѓуизборите одржани на 3 ноември. Според проекциите на Асошиејтед прес, Демократската партија успеала да обезбеди контрола и врз Претставничкиот дом и врз Сенатот, со што значително се менува односот на политичките сили во Вашингтон. Овој резултат доаѓа во особено важен момент, бидејќи на претседателот Доналд Трамп му остануваат уште две години од актуелниот мандат.
Изборниот пробив на демократите се покажа многу поширок од очекувањата и ги опфати дури и областите во кои републиканците традиционално имаа силна поддршка. Републиканската партија загуби сенаторски места во Тексас, Канзас, Јужна Каролина, Охајо, Северна Каролина, Ајова и Мејн. Иако во одредени изборни трки пребројувањето и утврдувањето на конечните резултати сè уште траат, досегашните победи веќе им овозможија на демократите да обезбедат мнозинство во двата дома на Конгресот.
Особено тежок политички удар за Трамп претставуваат поразите на кандидатите за кои тој лично застана и даде јавна поддршка. Во Канзас, демократот Адам Хамилтон успеа да го победи републиканскиот сенатор Роџер Маршал. Во Јужна Каролина, пак, Ени Ендрјус ја совлада Дарлин Греам, што претставува особено значаен пресврт во држава која со децении важеше за сигурно републиканско упориште.
Трамп директно се вклучи во кампањите и ја истакна својата поддршка за двајцата републикански кандидати, но тоа не беше доволно за тие да ја задржат предноста и да стигнат до победа. Резултатите дополнително ги отворија прашањата за влијанието на претседателот врз гласачкото тело и за тоа колку неговата поддршка сè уште може да им помогне на кандидатите на Републиканската партија.
Загубите на републиканците не се ограничија само на изборите за Конгресот. Голем пресврт се случи и во трката за гувернерските позиции. Во Тексас, демократката Џина Хинохоса успеа да го спречи актуелниот гувернер Грег Абот да освои четврти мандат. Демократите презедоа и гувернерски позиции кои претходно ги контролираа републиканците во Џорџија, Охајо и Ајова.
Со тоа изборниот резултат доби уште поголема тежина, бидејќи демократскиот успех се прошири на повеќе нивоа на власта, а не само на законодавниот дом.
Една од главните причини за ваквиот исход е незадоволството на граѓаните од економската состојба и растечките трошоци за живот. Според анализата на „Ројтерс“, речиси девет од десет гласачи изјавиле дека цените и трошоците за секојдневниот живот имале значително влијание врз нивната одлука за кого ќе гласаат.
Дополнително, речиси две третини од испитаниците го посочиле Трамп како одговорен за високите цени. Тоа покажува дека економските прашања биле меѓу најважните фактори што го одредиле изборното расположение кај американските граѓани.
Републиканската кампања се обидуваше да ги претстави демократските кандидати како опасни радикали, но таквата стратегија не успеа да го оттргне вниманието на гласачите од секојдневните економски проблеми. Високите цени на храната, горивата и другите основни производи, како и незадоволството од општите економски услови, останаа во центарот на изборната кампања.
И прелиминарните податоци од Еј-би-си укажуваат на сериозно незадоволство од работата на американскиот претседател. Според овие податоци, околу шест од десет гласачи кои гласале за Претставничкиот дом не го одобруваат начинот на кој Трамп ја извршува претседателската функција.
Дополнително, околу три четвртини од гласачите ја оцениле економската состојба во земјата негативно. Значително поголем број испитаници изјавиле и дека финансиската состојба на нивните семејства е полоша во споредба со периодот пред две години.
Загрижувачки за републиканците е и фактот што дел од групите гласачи кои му помогнаа на Трамп да победи на претседателските избори во 2024 година сега покажуваат поинакво расположение.
Според анкетата на Асошиејтед прес, околу седум од десет гласачи помлади од 30 години го поддржале демократскиот кандидат за Претставничкиот дом. Републиканците забележале губење на поддршката и кај хиспаноамериканските гласачи, што дополнително го отежнува нивниот политички настап во иднина.
Истата анкета покажува дека околу седум од десет испитаници сметаат оти Конгресот не прави доволно за да ја контролира претседателската власт. Овој став укажува на пошироко незадоволство од функционирањето на институциите и од начинот на кој е воспоставена контролата врз извршната власт.
По објавувањето на резултатите, Трамп се обиде да се дистанцира од изборниот пораз. Тој истакна дека неговото име не се наоѓало на гласачките ливчиња и одговорноста за исходот ја префрли врз кандидатите кои учествувале на изборите.
Сепак, демократското мнозинство во двата дома на Конгресот може значително да ја промени политичката ситуација во САД. Демократите најавуваат засилени контроли врз администрацијата на Трамп, како и отворање истраги за нејзиното работење.
Тоа би можело сериозно да му ја отежне работата на претседателот во последните две години од мандатот, бидејќи за спроведување на голем дел од неговите политички планови ќе биде потребна соработка со Конгресот. Со демократско мнозинство во двата дома, Трамп ќе се соочи со многу посилна институционална опозиција.
Од друга страна, изборната победа носи и голема одговорност за демократите. Гласачите кои им ја дадоа поддршката очекуваат конкретни резултати, особено во однос на економијата, високите цени и подобрувањето на животниот стандард. Самото преземање на контролата врз Конгресот нема автоматски да ги реши проблемите што ги загрижуваат граѓаните.
Дополнителна пречка претставува и фактот што претседателот Трамп и понатаму го задржува правото на вето, што значи дека законските предлози на демократите може да се соочат со сериозни блокади доколку не успеат да обезбедат доволна поддршка.
Така, резултатите од 3 ноември отвораат ново поглавје во американската политика. Последните две години од претседателскиот мандат на Трамп најверојатно ќе бидат исполнети со засилени политички судири, тешки преговори и борба за контрола врз клучните одлуки во Вашингтон.
