По повеќе од две години воени операции против различни противници на Израел низ Блискиот Исток, вниманието на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху сè повеќе се насочува кон Турција. Во Израел веќе се отвора прашањето дали Анкара може да стане следниот голем безбедносен предизвик за владата во Ерусалим.
Тензиите особено се зголемија по израелскиот воздушен напад врз воена база во северна Сирија, недалеку од турската граница. Нетанјаху изјави дека Турција се обидува да воспостави воено присуство во тој дел од Сирија и порача дека Израел реагирал откако, како што тврди, Анкара не ги почитувала израелските предупредувања.
Израелскиот министер за одбрана Израел Кац дополнително ја засили реториката, обвинувајќи го турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган дека ја внесува Турција во опасни авантури на сириска територија.
Ова доаѓа во исклучително чувствителен период за Нетанјаху. Во пресрет на изборите, неговата политичка кампања веќе го користи прашањето за безбедноста како една од главните теми.
На билборди поставени од неговата кампања се појавија фотографии од повеќе светски лидери, меѓу кои и Ердоган, придружени со порака дека тие сакаат Нетанјаху да загуби.
Односите меѓу Анкара и Ерусалим во последните години се влошија, особено по почетокот на израелската воена офанзива во Појасот Газа по нападот на Хамас во октомври 2023 година.
Ердоган е еден од најжестоките критичари на израелската политика во Газа, додека Турција во повеќе наврати застана на страната на Палестинците. Дополнителна причина за заладувањето на односите беа и израелските акции против флотили од Турција кои се обидуваа да достават хуманитарна помош за Газа.
Анкара, исто така, им овозможи на претставници на Хамас да престојуваат во Турција, што дополнително ја зголеми загриженоста во Израел.
Сепак, евентуална директна конфронтација меѓу Израел и Турција би била многу покомплицирана од израелските операции против некои други регионални противници.
Причината е што Турција е членка на НАТО, а Ердоган има воспоставено релативно блиски односи со американскиот претседател Доналд Трамп. Токму американскиот фактор би можел да биде еден од најважните елементи доколку тензиите меѓу двете земји дополнително ескалираат.
Во Израел, сепак, постојат и политичари кои сметаат дека Турција претставува растечка безбедносна закана.
Опозицискиот лидер Јаир Голан го оцени израелскиот напад во Сирија како провокативен и опасен, предупредувајќи дека ваквите потези можат да го приближат Израел до директна конфронтација со Турција и истовремено да ги влошат односите со САД.
Поранешниот израелски премиер Нафтали Бенет, исто така, претходно го обвини Нетанјаху дека не посветува доволно внимание на она што тој го опишува како нова турска закана, бидејќи премногу се концентрирал на Иран.
Од друга страна, аналитичарите сметаат дека Нетанјаху можеби ја користи Турција и како политичка тема со која сака дополнително да ја обедини својата база.
Според дел од проценките, израелскиот премиер во период кога се соочува со критики за резултатите од долгогодишните воени операции може да има политички интерес да ја истакне новата закана.
Но, тоа не значи дека директен воен конфликт е неизбежен.
Експертите укажуваат дека Ердоган досега не одговорил со исто ниво на воена реторика и дека турската страна има интерес да спречи дополнително зголемување на тензиите.
Во центарот на целата ситуација се наоѓа Сирија.
Токму таму интересите на Израел и Турција сè повеќе се пресекуваат. Турција има свои безбедносни интереси во северниот дел од земјата, особено во однос на курдските вооружени групи, но истовремено сака Сирија да се стабилизира и економски да се обнови.
Анкара ја поддржува новата сириска власт предводена од Ахмед ал Шара, чии сили кон крајот на 2024 година го соборија долгогодишниот претседател Башар ал Асад.
За Турција, стабилна Сирија би можела да создаде услови за економско закрепнување и постепено враќање на дел од сириските бегалци, но и да ѝ овозможи на Анкара да има силен регионален партнер.
Израел, пак, има свои безбедносни интереси во јужна Сирија и сака да спречи создавање нови закани во близина на својата територија.
Токму поради тоа, Сирија ризикува повторно да стане простор каде што ќе се судираат интересите на регионалните сили.
Сириските аналитичари предупредуваат дека земјата не смее повторно да стане бојно поле за туѓи ривалства. Според нив, Сирија би требало да ги искористи различните интереси на Турција и Израел за да го зајакне сопствениот суверенитет.
Така, прашањето повеќе не е само дали Израел и Турција имаат спротивставени интереси. Клучно е до каде ќе оди нивното ривалство во Сирија и дали политичката реторика ќе остане само на зборови или ќе прерасне во многу посериозна конфронтација.
