Блиски советници на американскиот претседател Доналд Трамп стравуваат дека Кина, по неодамнешната средба меѓу кинескиот претседател Си Ѓинпинг и Трамп во Пекинг, би можела да добие „ветар во грб“ и да изврши инвазија врз Тајван во наредните пет години. Тоа потенцијално би можело да го прекине синџирот на снабдување со чипови кои ја движат вештачката интелигенција во американските компании.
Како што наведуваат извори за порталот „Аксиос“, Трамп бил импресиониран од церемонијалните аспекти на посетата на Кина и посебниот третман што, како што сметаат тие, Си Ѓинпинг вешто му го приредил за време на престојот во Пекинг. Меѓутоа, реториката и реалните пораки не се совпаднаа.
„Кина во наредните пет години би можела да го нападне Тајван“
Прашањето за Тајван беше во центарот на вниманието на самитот. Еден советник на Трамп изјави дека Си Ѓинпинг „се обидува да ја позиционира Кина на нов начин“, порачувајќи: *„Ние веќе не сме земја во подем. Ние сме ви рамноправна сила. И Тајван е мој“. *
„Оваа посета покажа дека значително е зголемена веројатноста Кина во наредните пет години да тргне кон Тајван. Не постои начин економски да бидеме подготвени – Америка ни приближно нема да може сама да обезбеди доволни количини чипови без потпирање на надворешни добавувачи. За директорите на компаниите, па и за целата економија, во моментов не постои поитно прашање од синџирот на снабдување со чипови“, објасни советникот за „Аксиос“.
Во поширок контекст, се наведува дека Трамп добил пофалби од неколку извршни директори поради силниот притисок врз Иран и Венецуела, како и поради отворањето на пазарите. Некои раководители на компании изразија надеж дека нивните фирми ќе добијат дозволи за бизнис во Кина, припишувајќи му ги заслугите на претседателот на САД.
Лидерот на Тајван: За нашата иднина не треба да одлучуваат странски сили
Тајванскиот претседател Лај Чинг-те изјави дека за иднината на Тајван не треба да одлучуваат „странски сили“, туку дека таа е во рацете на неговите 23 милиони граѓани.
Говорејќи на втората годишнина од својата инаугурација, Лај рече дека негова цел како претседател и понатаму останува одржувањето на мирот и стабилноста преку Тајванскиот Теснец – пловен пат долг 180 километри што го дели Тајван од Кина – и спречување на „надворешните сили“ да го променат политичкиот статус кво на островот.
Тој додаде дека и понатаму е подготвен да соработува со Пекинг, кој ја прекина комуникацијата со Тајпеј во 2016 година, но само преку „уредена размена“ заснована на принципите на „еднаквост и достоинство“.
Си Ѓинпинг пред неколку години ѝ нареди на војската да биде подготвена за инвазија
Меѓутоа, шансите за развој на добрососедски односи се чини дека се сè помали. Сè повеќе се шпекулира за кинеска инвазија врз Тајван.
„Прашањето за Тајван е најважното прашање во односите меѓу Кина и САД. Ако правилно се реши, билатералните односи ќе уживаат во севкупна стабилност. Во спротивно, двете земји ќе имаат конфликти, што ќе го доведе целиот однос во голема опасност“, порача шефот на Пекинг, а пренесе „Ал Џазира“.
На онлајн платформата за обложување „Полимаркет“, шансите за ваков напад до крајот на 2026 година изнесуваат едвај 7%. Меѓутоа, до јуни следната, 2027 година, шансите речиси се двојно поголеми.
Треба да се има предвид и дека Си Ѓинпинг уште во 2023 година ѝ нареди на војската на својата земја да биде подготвена за инвазија до 2027 година, што тогаш го откри Вилијам Бернс, тогашниот шеф на ЦИА.
Поранешен директор на ЦИА: Шансите се прилично мали
Сепак, неговиот колега Роберт Гејтс, поранешен директор на ЦИА и американски министер за одбрана за време на мандатот на Џорџ Буш, смета дека шансите за инвазија врз Тајван во наредните неколку години се „прилично мали“, и покрај воената реторика на кинескиот лидер.
„Не мислам дека сакаат да го нападнат Тајван. Не сакаат да ги уништат фабриките за чипови кои всушност сакаат да ги преземат“, изјави Гејтс за „Си-Би-Ес њуз“. Тој верува дека Кина попрво би се обидела да воспостави контрола преку „транзиција по моделот на Хонгконг во текот на одреден временски период“.
Иако американските администрации ја означуваат 2027 година како момент кога Кина би можела да изгради доволно воени капацитети за голем напад, а во извештајот на Пентагон од декември 2025 година се наведува дека кинеската армија „продолжува да развива повеќе воени опции за присилно обединување со Тајван“, Гејтс посочува дека тие опции вклучуваат:
- Амфибиска инвазија (поморски десант),
- Силни ракетни и артилериски удари,
- Можна поморска блокада.
Засега, смета тој, шансите се мали бидејќи кинеската војска нема реално борбено искуство:
- „Последен пат овие момци се бореа во 1979 година и Виетнамците им го скршија носот. Си Ѓинпинг ги отпушти сите тие генерали, како и двајцата министри за одбрана. Тој се бори против корупцијата во војската откако стана претседател (2013 година). Така што, не сум сигурен дека неговата војска е најдобрата на светот“, објасни Гејтс.
Историски контекст на спорот
Островот, кој формално се нарекува Република Кина, функционира со сопствена влада, војска, валута и демократски систем уште од 1949 година. Меѓутоа, Кина го смета Тајван за дел од својата територија и инсистира дека повторното обединување е неизбежно.
Политичкиот статус на Тајван е длабоко поврзан со Кинеската граѓанска војна. Откако Комунистичката партија предводена од Мао Цедунг ја порази владата на Република Кина во 1949 година, тогашното раководство се повлече на Тајван. Истовремено, Комунистичката партија на копнениот дел ја воспостави Народна Република Кина (НРК) како единствена легитимна влада.
Тајван никогаш формално нема прогласено независност под името „Република Тајван“, туку неговиот официјален уставен назив и понатаму е Република Кина. Соединетите Држави официјално ја признаваат НР Кина, а не Тајван, но Вашингтон одржува блиски неформални односи со Тајпеј и претставува негов најважен безбедносен партнер.
