Во пустината Каракум во Туркменистан се наоѓа еден од најнеобичните природно-индустриски феномени во светот – гасниот кратер Дарваза, познат како „Портата кон пеколот“, кој гори непрекинато речиси 50 години.
Овој огромен кратер настанал по советски истражувања во 1960-тите и 1970-тите години, кога при бушење било погодено големо наоѓалиште на природен гас. Почвата се урнала, создавајќи огромна дупка, а за да се спречи ширење на потенцијално опасни гасови, метанот бил намерно запален – со очекување дека ќе изгори за неколку недели. Наместо тоа, огнот трае повеќе од половина век.
Со децении, местото било и туристичка атракција и предмет на научни и еколошки истражувања. Но најновите сателитски податоци покажуваат значајна промена – интензитетот на огнот видно опаѓа.
Според анализа на податоци, инфрацрвените мерења покажуваат дека топлинската активност на кратерот се намалила за повеќе од 75% во последните три години. Податоците укажуваат дека пламените јазици стануваат послаби, што на прв поглед може да изгледа како позитивна промена.
Сепак, експертите предупредуваат дека ситуацијата не е толку едноставна. Се претпоставува дека слабеењето на огнот може да биде резултат на намален притисок на подземните гасни резерви, но дел од намалувањето може да се должи и на човечки интервенции.
Властите на Туркменистан веќе подолго време се обидуваат да го изгаснат кратерот, поради еколошките последици. Во 2024 година биле ископани нови гасни бушотини во околината со цел да се намали приливот на метан кон кратерот, а во 2025 година било објавено дека овие мерки делумно придонеле за слабеењето на пламенот.
Сепак, анализи на компании што следат емисии на гасови укажуваат дека намалувањето можеби започнало и пред овие мерки, што отвора прашања за природни промени во подземните гасни слоеви.
Иако самиот кратер не е меѓу најголемите извори на емисии, Туркменистан како држава е меѓу најголемите емитери на метан во светот. Метанот е особено штетен стакленички гас, значително помоќен од јаглерод диоксидот во краткорочно затоплување на атмосферата.
Интересно е што согорувањето на метанот во теорија го намалува неговото директно влијание врз климата, бидејќи при горење се претвора во јаглерод диоксид. Но експертите предупредуваат дека ако огнот целосно ослабне, постои ризик поголеми количини метан да почнат да излегуваат директно во атмосферата – што би можело да има уште полош климатски ефект.
Токму затоа, иако слабеењето на „Портата кон пеколот“ може да изгледа како добар знак, научниците предупредуваат дека конечниот еколошки ефект сè уште не е јасен.
