Европска Унија најави нова мерка што може значително да го промени начинот на кој граѓаните купуваат преку интернет. Од 1 јули 2026 година, ќе се воведе фиксна давачка од 3 евра за мали пакети со вредност под 150 евра – категорија што сочинува дури 93% од е-трговијата во Унијата.
На прв поглед, ова изгледа како едноставен трошок од 3 евра по пратка, но експертите предупредуваат дека реалната слика е покомплицирана. Според анализите, давачката нема да се пресметува само еднаш по пакет, туку може да се применува поединечно за различни категории производи што се наоѓаат во една нарачка.
Тоа значи дека ако во една пратка има повеќе различни типови производи – на пример облека, електронски додаток, украс и играчка – дополнителниот трошок може да се зголеми и да надмине очекуваните 3 евра. Со ова, практиката на додавање „уште неколку ситници“ во кошничката за да се искористат попусти или бесплатна достава може да стане значително поскапа.
Оваа промена директно ги засега популарните платформи како Temu, Shein и AliExpress, кои изградија огромна база на корисници токму преку евтини производи и агресивни маркетинг стратегии.
Експертите за малопродажба објаснуваат дека овие платформи не функционираат како класични онлајн продавници. Тие користат психолошки механизми што го поттикнуваат импулсивното купување – како ограничени понуди, одбројувања, купони и персонализирани препораки. Овој пристап создава чувство на итност и можност, што ги тера корисниците да купуваат повеќе отколку што првично планирале.
Но проблемот не е само во цената. Според експертите, значаен дел од производите што се продаваат преку овие платформи не ги исполнуваат европските стандарди за безбедност и квалитет. Во некои случаи, тие можат да бидат и потенцијално опасни за употреба.
Дополнително, во онлајн купувањето сè почесто се појавува феноменот на нарачување повеќе варијанти од ист производ – различни големини, бои или модели – со намера дел од нив подоцна да се вратат. Кај поскапите производи ова создава логистички и финансиски проблеми, додека кај евтините артикли често се случува тие воопшто да не се враќаат, туку да завршат неискористени или како отпад.
Податоците покажуваат колку е масовен овој тренд: само минатата година во ЕУ влегле околу 5,8 милијарди мали пратки со вредност до 150 евра, што претставува раст од 26% во однос на претходната година. Тоа значи околу 16 милиони пратки дневно или речиси 200 пакети секоја секунда. Во просек, секој граѓанин прима околу 13 вакви пратки годишно, со просечна вредност од 8,82 евра по производ.
Дополнително загрижува и квалитетот на овие производи. Во 2025 година, француски регулатор тестирал повеќе од 600 артикли од меѓународни е-трговски платформи и утврдил дека 75% не се во согласност со правилата на ЕУ, додека 46% биле и несоодветни и потенцијално опасни.
Со новата давачка, ЕУ не само што се обидува да воведе фер конкуренција и контрола, туку и да влијае врз навиките на потрошувачите – да направат разлика меѓу евтино купување и навистина паметно купување.
