Европските безбедносни служби предупредуваат на нов и особено загрижувачки облик на насилен екстремизам кој сè почесто ги погодува младите и малолетниците.
За разлика од традиционалните екстремистички организации, каде насилството најчесто е поврзано со политички, верски или идеолошки цели, кај новиот феномен мотивот понекогаш е многу поедноставен и повознемирувачки – стекнување статус, внимание и углед во затворени интернет-заедници.
Координаторот на Европската Унија за борба против тероризмот, Бартјан Вегтер, го опиша феноменот како „насилство заради самото насилство“.
Во текот на неколкунеделна полициска операција во јуни и јули, истражители од девет земји откриле и пријавиле околу 4.340 интернет-адреси поврзани со екстремистичкиот онлајн екосистем познат како „The Com“.
Што е „The Com“?
Според Европол, „The Com“ не е класична организација со лидер, хиерархија и единствена идеологија.
Станува збор за широка и лабаво поврзана мрежа на интернет-заедници во кои се промовираат мизантропски и нихилистички погледи, а екстремното однесување може да стане средство за стекнување поголем статус меѓу членовите.
Колку посурова и пошокантна содржина ќе произведе или сподели некој член, толку поголемо внимание може да добие во одредени делови од заедницата.
Европол предупредува дека во овие кругови се појавуваат содржини поврзани со самоповредување, самоубиство, насилство врз животни, сексуална злоупотреба на деца и физички напади.
Посебно загрижува тоа што и жртвите и сторителите често се малолетни.
Од интернет до вистинско насилство
Безбедносните служби веќе регистрираат случаи во кои желбата за интернет-слава преминала во вистински напади.
Во Финска, 16-годишно момче во мај 2025 година нападна со нож три ученички во училиште.
Пред нападот споделил манифест преку WhatsApp, а нападот го снимал преку Snapchat. Во манифестот навел дека сака да направи нешто „значајно“ и „возбудливо“, без да посочи политички мотив. Подоцна беше осуден за три обиди за убиство, иако по психијатриско вештачење не беше прогласен за кривично одговорен и беше упатен на задолжително лекување.
Слични случаи и истраги се појавиле и во Италија. Во текот на 2026 година властите истражувале повеќе малолетници осомничени дека планирале напади врз училишта или биле фасцинирани од масовни убиства, екстремистички содржини и интернет-заедници што го величаат насилството.
Нема лидер, нема јасна идеологија – и токму тоа е проблемот
Еден од најголемите предизвици за безбедносните служби е фактот што овој феномен тешко се вклопува во класичните категории на тероризам.
Европол дури и не води посебна статистика за нихилистичкиот насилен екстремизам, бидејќи некои случаи правно може да се третираат како обичен криминал, а други како тероризам или насилен екстремизам.
Нема централен лидер, нема единствена организација, а често нема ниту јасна политичка или верска цел.
Наместо тоа, насилството може да биде начин младите да се докажат пред непознати луѓе на интернет.
Дополнителен проблем е што регрутацијата и манипулацијата се одвиваат преку социјални мрежи, апликации за пораки, гејминг-платформи и приватни групи.
Европол предупредува дека младите може најпрво да бидат изложени на навидум безопасна содржина, која постепено преминува во сè поекстремни материјали. Во одредени случаи жртвите потоа се уценуваат или присилуваат да создаваат нова насилна или сексуално експлицитна содржина.
Младите истовремено се и жртви и потенцијални сторители
Европските власти нагласуваат дека проблемот не треба да се гледа само како прашање на борба против тероризмот.
Во голем број случаи малолетниците најпрво се жртви на манипулација, уцена или систематска изложеност на екстремна содржина, а потоа можат да бидат поттикнати и самите да извршат насилство.
Токму затоа службите предупредуваат дека следењето на овие мрежи станува сè потешко.
За разлика од класичните терористички структури, млад човек без криминално досие може да се радикализира во затворена интернет-заедница без околината да забележи очигледни предупредувачки знаци.
За европските безбедносни служби ова станува нов вид закана – не организација што планира напад за да постигне политичка цел, туку дигитален свет во кој за некои млади насилството станува средство за внимание, статус и припадност.
