Куќата на Владо Малески во Струга не претставува само стара градба, туку е значаен дел од историскиот изглед на градот и е поврзана со еден од познатите македонски писатели, како и со авторот на текстот на „Денес над Македонија се раѓа“. Објектот има статус на заштитено културно наследство и се наоѓа во Првата зона на Струга, каде што важи посебен режим на заштита.
Станува збор за градба која потекнува од XIX век и е карактеристичен пример за традиционалната архитектура на Струга. Архитектонските истражувања покажуваат дека куќата била дел од старото градско ткиво долж улицата „Браќа Миладиновци“, простор во кој и денес се зачувани објекти што сведочат за некогашниот изглед на градот.
Токму поради нејзиниот статус и историска вредност, настанот што се случил во октомври 2025 година не бил третиран како обичен градежен инцидент.
При изведување градежни работи на соседна парцела бил оштетен дел од ѕидот, но и кровната конструкција на куќата. Надлежните органи тогаш утврдиле дека соседните објекти имале заеднички конструктивни елементи, а ископувањето за новата градба довело до дестабилизација на заштитениот објект.
Обвинителството сега обвинува шест лица
Основното јавно обвинителство Струга поднесе обвинителен акт против шест лица, кои се товарат за оштетување или уништување добра под привремена заштита или културно наследство.
Според обвинението, инвеститорот и изведувачот на градежните работи имал обврска да изработи идеен проект во кој прецизно ќе биде определен начинот на уривање на соседниот објект. Обвинителството тврди дека таков проект не бил изработен.
Според наводите во обвинението, при изведувањето на ископот за подрум дошло до поткопување на заедничкиот ѕид. По тоа, бил урнат дел од заштитената куќа на Владо Малески.
Во обвинителниот предмет се опфатени и градежен инженер и архитект од Општина Струга, тогашниот градоначалник, како и архитект-конзерватор од Заводот и музеј Охрид. За секој од нив се наведуваат различни дејствија поврзани со издавањето одобрение за градење и со потребната документација.
Куќата има вредност многу поголема од самото име на нејзиниот познат сопственик
Историското значење на објектот не произлегува само од фактот што во него живеел Владо Малески.
Куќата е составен дел од старото струшко градско ткиво и претставува пример на традиционалната архитектура карактеристична за овој регион. Според архитектонските истражувања, објектот има елементи типични за струшката традиционална архитектура, со конструктивни карактеристики и размери што се вклопуваат во историскиот амбиент на градот.
Дополнително значење има и нејзината локација. Куќата се наоѓа во непосредна близина на спомен-куќата на браќата Миладиновци и галеријата на Вангел Коџоман, во дел од Струга во кој сè уште се зачувани значајни траги од старото градско јадро.
По оштетувањето, објектот бил прогласен за културно наследство во опасност. Во март 2026 година било објавено и дека се планира негово обновување, односно реконструкција во автентичен стил.
Случајот со куќата на Владо Малески отвора и пошироко прашање за начинот на кој се заштитуваат историските објекти кога тие се наоѓаат непосредно до современи градби. Истовремено, случајот го поставува и прашањето за контролата над градежните активности во непосредна близина на заштитено културно наследство.
За оваа куќа, прашањето повеќе не е само како изгледала Струга во минатото. Станува збор и за тоа дали еден важен дел од историскиот изглед на градот ќе биде зачуван и обновен за идните генерации.
