Во ноќта меѓу сабота и недела, на 25 октомври, Македонија повторно преминува на зимско сметање на времето. Точно во 3 часот по полноќ, стрелките на часовниците ќе треба да се поместат еден час наназад, односно на 2 часот. Тоа значи дека граѓаните таа ноќ ќе добијат еден час дополнителен сон.
Со ова завршува периодот на летно сметање на времето. Во наредните месеци деновите ќе стануваат пократки во попладневните часови, па сонцето ќе заоѓа порано, но истовремено и утрата ќе бидат посветли порано.
Иако поместувањето на часовникот двапати годишно со децении се оправдуваше со подобро искористување на дневната светлина и намалување на потрошувачката на енергија, во последните години сè почесто се отвора прашањето дали оваа практика треба да продолжи.
Зошто воопшто почнало поместувањето на часовниците?
Сезонското менување на времето во Европа првпат било воведено во повеќе земји за време на Првата светска војна, со цел поефикасно да се користи дневната светлина. Практиката повторно се проширила во 1970-тите, во периодот на енергетските кризи, кога државите барале начини за намалување на потрошувачката на енергија.
Подоцна, Европската Унија ги усогласила датумите за промена на времето во земјите членки. Целта била часовниците да се поместуваат истовремено, со што би се избегнале проблеми во транспортот, трговијата и функционирањето на единствениот европски пазар.
Сепак, со текот на годините се појавиле сомнежи за вистинските придобивки од ваквиот систем. Европската комисија во своите анализи оценила дека заштедите на енергија од летното сметање на времето се маргинални.
Европскиот парламент гласаше за укинување, но промената заглави
Прашањето за укинување на сезонското менување на времето доби силна поддршка во 2018 година, кога Европската комисија предложи да престане задолжителното двократно годишно поместување на часовниците. Предлогот следуваше по јавна консултација во која мнозинството учесници се изјасниле против оваа практика.
Во март 2019 година, Европскиот парламент гласаше за укинување на сезонското менување на времето, со првично планиран почеток од 2021 година. Но, гласањето не беше доволно за измената да стапи во сила.
Главната пречка остана Советот на Европската Унија, во кој земјите членки не успеаја да постигнат заеднички договор. Државите треба да се усогласат дали трајно ќе го задржат летното или стандардното, односно зимското време.
Без заедничка одлука, постои ризик од создавање дополнителни разлики меѓу временските зони, што би можело да предизвика проблеми во прекуграничниот транспорт, трговијата и секојдневното функционирање на единствениот пазар.
Според последните достапни информации на Советот на ЕУ, конечна одлука сè уште нема, ниту е утврден конкретен рок за нејзино донесување.
Македонија ќе чека на одлуката на Брисел
Македонската влада претходно соопшти дека земјата ќе се усогласи со одлуката на Брисел и ќе го укине сезонското поместување на часовникот кога ќе биде донесено заедничко решение на европско ниво.
Засега, сепак, нема конечен став дали Македонија трајно би останала на летното или на зимското сметање на времето. Додека Европската Унија не постигне договор, земјата продолжува да ги применува постојните правила.
Темата повторно се актуализираше и во 2025 година, кога шпанскиот премиер Педро Санчез повика на укинување на сезонското менување на времето. Тој оцени дека енергетските придобивки се ограничени и дека промената може да влијае врз здравјето и биолошкиот ритам на луѓето.
И покрај обновените повици за промени и најавите за дополнителни анализи, европските земји и оваа есен ќе продолжат да ги поместуваат часовниците според важечките правила.
И во САД се води битка за трајно летно време
Обид за укинување на двократното годишно поместување на часовникот има и во Соединетите Американски Држави.
На 14 јули 2026 година, Претставничкиот дом на американскиот Конгрес го усвоил предлог-законот „Sunshine Protection Act“, со кој летното сметање на времето би станало трајно. За предлогот гласале 308 претставници, додека 117 биле против.
Целта на иницијативата е да се укине сезонското поместување на часовниците и да се обезбеди повеќе дневна светлина во попладневните часови. Поддржувачите сметаат дека тоа би можело да донесе придобивки за семејствата, туризмот и економската активност.
Но, ни во САД промената сè уште не е завршена. По гласањето во Претставничкиот дом, предлогот бил упатен во Сенатот, каде што треба да добие поддршка за да стане закон.
Претходен сличен обид во 2022 година помина во Сенатот, но не доби конечна поддршка во Претставничкиот дом. Противниците на трајното летно време предупредуваат дека во зимските месеци сонцето би изгревало подоцна, што може да создаде тешкотии за учениците и за луѓето што рано одат на работа.
Засега, и Европа и САД остануваат во системот на сезонско менување на времето, додека дебатите за негово укинување продолжуваат.
Во Македонија, часовниците во недела, на 25 октомври, ќе се вратат еден час наназад. Следната промена, со која повторно ќе започне летното сметање на времето, е предвидена за последната недела во март 2027 година.
