Секоја трета недела во ноември светот им оддава почит на луѓето кои ги загубиле животите во сообраќајни несреќи. Оваа година, Светскиот ден на сеќавање на жртвите од сообраќајот се одбележува на 15 ноември.
Иницијативата за одбележување на овој ден ја покренала британската организација за поддршка на жртвите од сообраќајни несреќи „РоудПис“ во 1993 година. Дванаесет години подоцна, во 2005 година, Генералното собрание на Обединетите нации официјално го прогласило за светски ден на сеќавање.
Податоците на Светската здравствена организација покажуваат колку е сериозен проблемот на глобално ниво. Во 2021 година, на патиштата низ светот животот го загубиле околу 1,19 милиони луѓе, додека секоја година приближно 50 милиони лица се здобиваат со повреди.
Обединетите нации поставија амбициозна цел – до 2030 година бројот на загинати во сообраќајот да биде намален за половина. Сепак, голем број држави, меѓу кои и земјите од нашиот регион, сè уште се далеку од остварување на оваа цел.
Помалку загинати и повредени во Македонија
Статистиката за Македонија во првите осум месеци од 2026 година покажува подобрување во споредба со истиот период лани.
На македонските патишта од почетокот на годината до август загинале 62 лица, додека во првите осум месеци од 2025 година биле регистрирани 96 жртви. Тоа претставува намалување за повеќе од 35 проценти.
Позитивна промена има и кај вкупниот број загинати и повредени лица, кој се намалил од 4.731 на 3.868. Во истиот период опаднал и бројот на сообраќајни незгоди – од 5.485 на 4.840.
Од Министерството за внатрешни работи подобрите резултати ги поврзуваат со воведувањето на системот „Безбеден град“, како и со преминот од повремени полициски контроли кон постојано и предвидливо следење на брзината на движење.
Долгорочните бројки и понатаму се загрижувачки
И покрај подобрувањето во текот на оваа година, податоците за подолг временски период покажуваат дека сообраќајната безбедност останува сериозен проблем.
Од 2010 до 2025 година, на македонските патишта секоја година животот го губеле меѓу 116 и 198 лица. Во 2025 година биле регистрирани 132 загинати, исто колку и во 2019 година.
Тоа значи дека во просек речиси на секои три дена едно лице ја губи битката за живот на патиштата во земјава.
Ниту состојбата во поширокиот регион не е охрабрувачка. Во земјите од Западен Балкан во текот на 2025 година загинале 1.287 лица, што е највисока бројка од 2019 година. Регионот и понатаму заостанува зад меѓународната цел за преполовување на бројот на жртвите во сообраќајот.
Подобрувањето во една година е важен чекор, но не значи дека проблемот е надминат. Резултати може да се постигнат само доколку мерките за безбедност се спроведуваат доследно и континуирано.
Брзината, алкохолот и телефоните меѓу главните причини
Причините за голем дел од сообраќајните несреќи одамна се познати. Прекумерната брзина, возењето под дејство на алкохол, користењето мобилен телефон зад воланот и неврзувањето на безбедносниот појас се ризици кои постојано се повторуваат во извештаите за сообраќајната безбедност.
Но, одговорноста не може да се префрли единствено врз возачите. Значајна улога имаат и состојбата и безбедноста на патната инфраструктура.
Опасните кривини без соодветни заштитни огради, недоволно осветлените делници, пешачките премини без семафори и патиштата низ населени места на кои возачите развиваат големи брзини се проблеми на кои институциите често реагираат бавно.
На ваквите локации особено се изложени пешаците и велосипедистите, кои немаат физичка заштита и во голема мера зависат од вниманието и одговорноста на останатите учесници во сообраќајот.
Зад секоја бројка стои човечка трагедија
Статистиката за сообраќајните несреќи не е само збир од бројки. Зад секој загубен живот стои семејство кое се соочило со најтешката вест, деца кои останале без родител, родители кои ги изгубиле своите деца и блиски луѓе чиј живот засекогаш се променил.
И последиците не завршуваат со денот на несреќата. Илјадници повредени лица поминуваат месеци на лекување, се соочуваат со долготрајна рехабилитација или живеат со трајни последици.
Многу од овие семејства и повредени лица исчезнуваат од јавниот интерес по првите вести, иако нивната борба продолжува со години.
Затоа, Денот на сеќавање на жртвите од сообраќајните несреќи не треба да биде само ден за палење свеќи и минута молк. Тој е потсетник дека секој спасен живот зависи од одговорноста на сите – од возачите кои седнуваат зад воланот до институциите задолжени за изградба, одржување и контрола на патиштата.
Бидејќи зад секое безбедно пристигнување дома стои одлука да се почитуваат правилата и да се заштитат човечките животи.
