Европските членки на НАТО би можеле да се соочат со сериозен недостиг на керозин, односно гориво за воените авиони, во случај на иден голем воен конфликт. Причината, според нова студија поддржана од НАТО, се намалените капацитети за преработка на нафта и преминот на Европа кон почисти извори на енергија, што создава дополнителни слабости во снабдувањето со гориво.
Истражувањето, објавено во септември, предупредува дека во случај на голем воен судир во следната деценија, во кој би учествувале европските членки на Алијансата, заедно со засилувања од Северна Америка, потребите за авионско гориво би можеле да ги надминат расположливите резерви.
Предупредувањето доаѓа во период на зголемени стравувања од директен конфликт со Москва, поттикнати од руските хибридни активности и сомнежите за саботажи во Европа. Додека земјите членки вложуваат милијарди евра во нови авиони, тенкови, ракети и беспилотни летала, истражувачите предупредуваат дека недостигот на гориво може сериозно да ја ограничи способноста за одбрана.
„На НАТО му се потребни сигурни извори на енергија за одвраќање и одбрана, а понекогаш потребите на колективната одбрана значат дека војската мора да има приоритет“, изјавил висок воен претставник на Алијансата.
Зелените политики и затворањето рафинерии ја зголемуваат загриженоста
Истражувачите дел од проблемот го поврзуваат со политиките за декарбонизација на Европската Унија и нејзините сојузници. Поттикнувањето на обновливите извори на енергија, според студијата, придонело за затворање на рафинерии од кои воените сили зависат за обезбедување резерви на гориво.
Како последица, европските членки на НАТО се соочуваат со недостиг на дизел и авионско гориво.
Портпарол на Центарот за извонредност на НАТО за енергетска безбедност, кој го спровел истражувањето, изјавил дека извештајот бил доставен до високи претставници во Алијансата.
Според него, итноста на анализата и направените моделирања се директно поврзани со актуелната геополитичка состојба.
Податоците на организацијата „FuelsEurope“ и Европската комисија покажуваат дека од 2009 година на европскиот континент се затворила приближно една четвртина од рафинериите за нафта. Со тоа биле изгубени милиони барели дневен капацитет за преработка, а во моментов во Европа остануваат околу 70 активни постројки способни да произведуваат и снабдуваат со авионско гориво за домашниот пазар, пишува бриселски „Политико“.
Дали Европа може да ги зголеми капацитетите?
Прашањето како НАТО и европските држави можат да ги обноват или зголемат капацитетите за преработка на нафта сè уште нема конкретен одговор.
Висок европски безбедносен претставник оценил дека тоа е важно прашање, но нагласил дека ваквите предупредувања не треба да бидат причина за откажување од зелената транзиција.
Новата студија се совпаѓа и со напорите на Брисел за зголемување на европските капацитети за преработка на нафта. Тие во последните 20 години се намалиле за околу 10 проценти, што, според европскиот комесар за енергетика Дан Јоргенсен, има сериозни последици и врз одбранбената безбедност.
Иако истражувањето не претставува официјална политика на НАТО, туку независна анализа на Центарот за извонредност за енергетска безбедност, неговите заклучоци се сметаат за значајни за планирањето на одбранбените капацитети на Алијансата.
Центарот е со седиште во Вилнус, Литванија, и обезбедува стратешки и оперативни анализи за земјите членки.
Истражувачите предупредуваат дека во сценарио на војна со целосен обем на европска територија на НАТО, активирање на Членот 5 и значително распоредување војници од Северна Америка, постојниот систем за снабдување со гориво би можел да ги достигне своите крајни граници.
Според нивната анализа, од средината на 2030-тите години, ниту ограничувањето на цивилната потрошувачка нема да биде доволно за да се надмине недостигот без дополнителни интервенции.
Алармантни прогнози за 2035 и 2050 година
Особено загрижувачки се проекциите за идните потреби на военото воздухопловство.
Истражувачите пресметале дека дури и доколку во следната деценија целокупното расположливо цивилно авионско гориво биде ставено на располагање на војската, тоа нема да биде доволно.
Според студијата, во 2035 година и покрај целосното преземање на цивилните резерви, би останал недостиг од 4,7 милиони тони авионско гориво. До 2050 година, оваа разлика би можела да достигне дури 50 милиони тони.
Овие процени се сериозно предупредување за потребата од навремено планирање и обезбедување дополнителни извори на снабдување.
Кои мерки ги предлагаат истражувачите?
Авторите на студијата сметаат дека потенцијалната криза може да се избегне доколку НАТО и владите на земјите членки преземат конкретни чекори уште сега.
Меѓу главните препораки се зачувување на постојните капацитети за преработка на нафта, проширување на стратешките резерви на гориво, забрзување на производството на алтернативни авионски горива и диверзификација на увозот.
Дополнително, се предлага подобро управување со воената потрошувачка и зголемување на ефикасноста при користењето гориво.
Од Центарот за енергетска безбедност посочуваат дека алтернативните горива можат да имаат значајна улога во намалувањето на зависноста од меѓународните синџири за снабдување со сурова нафта.
Нивното производство во Европа би можело да создаде дополнителни домашни извори на снабдување и да ја намали изложеноста на евентуални прекини во меѓународната трговија.
Главната порака на истражувачите е дека воената подготвеност не зависи само од бројот на авиони, тенкови и ракети, туку и од способноста тие да се снабдуваат со доволно гориво во услови на голем конфликт.
