Македонија, Албанија и Грција разгледуваат можност за заедничка номинација на прекуграничниот регион Преспа на листата на светско наследство на УНЕСКО, но екологистите предупредуваат дека меѓународното признание мора да биде придружено со конкретни мерки за заштита на овој исклучително значаен природен регион.
Иницијативата беше разгледана на неодамнешната средба на министрите за култура на трите држави, одржана во грчкиот дел на Преспа.
Прекуграничната мрежа „ПреспаНет“, во која членува и Македонското еколошко друштво, ја поздрави можноста регионот да биде предложен за впишување како мешано природно и културно светско наследство.
Според организацијата, ваквиот чекор би можел повторно да го насочи меѓународното внимание кон Преспа, регион препознатлив по својата исклучителна биолошка разновидност, богатото културно наследство и традициите што со генерации ги негува локалното население.
Евентуалното признавање од УНЕСКО би можело да донесе бројни придобивки, вклучувајќи поголема меѓународна видливост, дополнителни финансиски средства, стручна поддршка и нови можности за одржлив туризам.
Истовремено, заедничката номинација би можела да ја зајакне соработката меѓу трите земји во истражувањето, следењето и управувањето со природните ресурси.
Сепак, од Македонското еколошко друштво предупредуваат дека амбицијата за светско признание не смее да ги потисне обврските што Македонија, Албанија и Грција веќе ги презеле за заштита на Преспанскиот Регион.
Уште на 2 февруари 2000 година, владите на трите држави го прогласија формирањето на прекуграничниот „Парк Преспа“, со цел зачувување на природното богатство и обезбедување одржлив развој.
Десет години подоцна, во 2010 година, трите земји и Европската Унија потпишаа меѓународен договор за заштита и одржлив развој на регионот, кој официјално стапи во сила во 2019 година.
Меѓутоа, повеќе од две децении по првичните заложби, значителен дел од предвидените активности сè уште не е целосно спроведен.
Екологистите посочуваат дека заедничките институции се соочуваат со недоволна финансиска поддршка и недостиг од континуирана вклученост на надлежните државни органи.
Поради тоа, постои сериозен јаз меѓу политичките ветувања и реалните резултати на терен.
Во меѓувреме, Преспанскиот слив се соочува со дополнителни предизвици, особено поради климатските промени, намалувањето на нивото на водата и сè поголемите еколошки и социјални притисоци.
Од „ПреспаНет“ нагласуваат дека заштитата на езерото и неговиот екосистем не може да чека до евентуалното впишување на регионот на листата на УНЕСКО.
Дополнително, според правилата на УНЕСКО, државите што предлагаат прекуграничен регион за светско наследство треба да обезбедат заеднички механизам за управување со целото подрачје.
Токму затоа, екологистите сметаат дека веќе воспоставените институции на „Паркот Преспа“ треба повторно да бидат активирани и да добијат соодветни финансиски и човечки ресурси.
Мрежата ги повикува владите на Македонија, Албанија и Грција, како и Европската Унија, новата иницијатива да ја поврзат со реалното спроведување на договорот од 2010 година.
Меѓу приоритетните барања се редовни состаноци на заедничките тела, функционален секретаријат, работна група за управување со водите и стабилно финансирање на заштитните активности.
Исто така, се бара подготовка на заедничка програма со конкретни мерки, јасно утврдени одговорности, рокови и редовно информирање на јавноста за постигнатиот напредок.
Во целиот процес, според екологистите, мора активно да бидат вклучени локалните власти, научниците, управувачите со заштитените подрачја, граѓанските организации и жителите на Преспа.
Како успешен пример за прекугранична соработка се посочува Ваденското Море, кое ги поврзува Холандија, Германија и Данска и веќе е дел од светското наследство на УНЕСКО.
Од Македонското еколошко друштво нагласуваат дека вистинската вредност на евентуалното признавање на Преспа нема да биде само меѓународниот статус, туку реалното подобрување на заштитата на природата и условите за живот на локалното население.
Пораката на екологистите е дека патот на Преспа кон УНЕСКО треба да започне со исполнување на веќе дадените ветувања, бидејќи без функционални институции, заедничко управување и конкретни мерки, меѓународното признание само по себе нема да ги реши проблемите со кои се соочува регионот.
