Новата учебна 2026/2027 година ќе донесе значителни промени во македонскиот образовен систем. Според најавите од Министерството за образование и наука, во училиштата ќе има околу 300 паралелки помалку во споредба со претходниот период.
Од нив, околу 200 се однесуваат на основното образование, додека уште 100 паралелки помалку ќе има во средните училишта.
Паралелно со тоа, 26 рурални училишта се очекува природно да престанат со работа, бидејќи годинава во нив нема ниту еден запишан првачe.
Министерката за образование и наука Весна Јаневска денеска информираше дека досега за учебната 2026/2027 година се запишани околу 14.500 првачиња. Сепак, ова не е конечната бројка, бидејќи рокот за упис на децата кои не биле запишани во редовниот период трае до крајот на септември.
Сè помалку деца во училиштата
Новите бројки повторно го ставаат во центарот на вниманието демографскиот пад и намалувањето на бројот на ученици во земјата.
Генерацијата која годинава започнува со основно образование во најголем дел ја сочинуваат децата родени во 2020 година. Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во таа година во Македонија биле регистрирани 19.031 живородено дете.
Разликата меѓу бројот на родени деца и моментално запишаните првачиња, сепак, не може едноставно да се толкува како број на деца кои недостигаат во домашниот образовен систем.
На бројките влијаат повеќе фактори – иселувањето на семејствата, децата кои живеат и се образуваат во странство, различното време на започнување на образованието, како и фактот дека уписите сè уште не се целосно завршени.
Сепак, подолгорочниот тренд е јасен: намалувањето на ученичката популација веќе има директно влијание врз организацијата на училиштата.
Зошто се намалува бројот на паралелки?
Според Јаневска, намалувањето на паралелките не е само последица на помалиот број ученици, туку е поврзано и со процесот на оптимизација на училишната мрежа.
„Во моментот имаме околу 200 паралелки помалку во основното образование и 100 паралелки помалку во средното образование“, изјави министерката.
Од Министерството образложуваат дека целта е учениците да имаат подобри услови за учење и социјализација, наместо да посетуваат училишта во кои има само неколку ученици или да бидат дел од комбинирани паралелки со деца од различни одделенија.
Особено изразен е проблемот во руралните средини.
26 училишта без ниту еден прваче
МОН очекува 26 рурални училишта природно да престанат со работа, бидејќи во нив годинава нема запишано првачиња.
Во дел од овие училишта досега учеле само по пет, шест, седум или осум ученици, што дополнително ја отвора дилемата дали е оправдано тие да продолжат да функционираат како посебни училишта.
Сепак, комбинираните паралелки нема целосно да исчезнат.
Тие ќе останат во местата каде што не постои реална можност учениците да бидат префрлени во друго училиште. Како пример, министерката ја посочи ситуацијата кога најблиското централно училиште се наоѓа на 15 до 20 километри оддалеченост.
Јаневска смета дека доколку постои големо централно училиште на релативно мала оддалеченост, нема оправданост да се одржува посебно училиште само за многу мал број ученици.
Ќе има ли наставници без работа?
Иако бројот на паралелки се намалува, според МОН тоа засега не значи отпуштање на наставници кои се вработени на неопределено време.
Јаневска посочи дека во моментот нема наставник со таков статус кој останал без работа.
Ситуацијата, според неа, е различна од општина до општина. Додека некаде има вишок наставен кадар поради намалениот број ученици, во дел од скопските општини, меѓу кои и Аеродром, постои недостиг од кадар и се очекуваат нови вработувања.
Дел од наставниците ќе бидат насочени кон целодневна настава
Министерството планира расположливиот наставен кадар да се искористи и за проширување на целодневната настава.
Еден од моделите што се разгледува предвидува во паралелка со околу 20 ученици да работат две одделенски наставнички во различни периоди од денот.
На тој начин децата би можеле да остануваат во училиштето и до 16 часот, со што би се овозможило подобро искористување на постојниот кадар и дополнителен престој на учениците во училиштата.
Учебниците веќе се дистрибуирани
Јаневска денеска информираше и дека учебниците за новата учебна година се веќе распределени до училиштата.
Според неа, подобрен е и системот за пријавување и замена на оштетени учебници. Сепак, министерката не ја исклучува можноста по почетокот на наставата да се појават одделни проблеми со учебниците, кои би требало да се решаваат во текот на учебната година.
Новата учебна година така започнува со значајна промена во училишната мрежа – помалку паралелки, голем број рурални средини со сè помалку деца и 26 училишта во кои оваа година нема да влезе ниту едно прваче.
