Долги години, драматичното повлекување на морскиот мраз во Арктичкиот Океан се сметаше исклучиво за сериозна еколошка катастрофа. Но, најновото истражување на научници од Универзитетот во Копенхаген открива неочекуван пресврт – процес што досега бил целосно занемарен, а кој може суштински да ги промени нашите прогнози за морскиот живот и климатските процеси на Далечниот Север.
Во срцето на откритието е нов извор на азот, клучен елемент за растот на алгите. Алгите се основата на целиот морски синџир на исхрана, но во арктичките води традиционално недостига азот. Сега, истражувачите покажуваат дека токму под морскиот мраз се одвива процес што создава нови количини на овој неопходен хранлив елемент.
Станува збор за фиксација на азот – биолошки процес при кој специфични бактерии го претвораат азотниот гас (N₂) растворен во морската вода во амониум. Овој облик на азот е лесно достапен за алгите и им овозможува побрз и пообилен раст. До неодамна се веруваше дека ваков процес не е можен под мразот, поради екстремно суровите услови.
„Се сметаше дека организмите кои го фиксираат азотот не можат да преживеат под морскиот мраз. Но, нашите резултати јасно покажуваат дека тоа не е точно“, објаснува Лиза В. фон Фризен, главен автор на студијата и поранешен докторант на Одделот за биологија при Универзитетот во Копенхаген.
Особено значајно е што во централниот дел на Арктичкиот Океан фиксацијата на азот не ја вршат цијанобактерии, како во другите океани, туку сосема поинаков тип – нецијанобактерии. Највисоки стапки на овој процес се забележани на работ на морскиот мраз, каде што топењето е најинтензивно. Таму бактериите полесно функционираат, а како што мразот продолжува да се повлекува, се отвора сè поголема површина погодна за фиксација на азот.
Ова значи дека количината на достапен азот во Северниот Леден Океан досега била сериозно потценета – и во сегашните анализи и во идните климатски модели. Поголема количина азот значи повеќе алги, а тоа директно влијае на целиот морски екосистем. Планктонските ракови, кои се хранат со алги, стануваат побројни, а со тоа се зголемува и храната за малите риби, што на крај може да го засили целиот синџир на исхрана.
Дополнително, зголеменото присуство на алги може да има и климатска корист. Алгите апсорбираат јаглерод диоксид од атмосферата и го врзуваат во својата биомаса, со што океанот станува поефикасен „апсорбер“ на CO₂, барем на регионално ниво.
„Ако производството на алги се зголеми, Северниот Леден Океан би можел да апсорбира повеќе јаглерод диоксид. Но, биолошките системи се исклучително сложени и не можеме со сигурност да тврдиме дека ефектот ќе биде исклучиво позитивен“, предупредува професорот Ласе Риман, коавтор на студијата.
И покрај неизвесностите, научниците се едногласни во едно: фиксацијата на азот мора да стане дел од идните климатски и еколошки модели за Арктикот.
„Сè уште не знаеме дали нето-ефектот ќе биде добар или лош за климата, но јасно е дека не смееме да игнорираме толку значаен процес кога се обидуваме да предвидиме како ќе изгледа Арктичкиот Океан во наредните децении, додека морскиот мраз продолжува да исчезнува“, заклучува Риман.
Ова откритие отвора сосема ново поглавје во разбирањето на Арктикот – регион кој, и покрај екстремните услови, сè уште крие механизми способни да ја променат рамнотежата на животот и климата на планетата.
