Македонија во последните достапни податоци бележи пониска годишна инфлација од еврозоната, но тоа не значи дека животот станал поевтин. Напротив, голем дел од граѓаните и натаму чувствуваат силен притисок врз домашниот буџет.
Причината е едноставна – инфлацијата покажува колку брзо растат цените, а не дали тие се ниски.
Според податоците, годишната инфлација во Македонија во август изнесувала 2,6 проценти, додека првичната проценка на Евростат за еврозоната во септември покажува стапка од 3,8 проценти. Сепак, овие две бројки не можат директно да се споредуваат бидејќи се од различни месеци и се пресметуваат преку различни индекси.
Дополнително, структурата на потрошувачката не е иста. Македонските домаќинства трошат различен дел од своите приходи за храна, енергија, транспорт и други потреби во споредба со просечно домаќинство во еврозоната.
Во еврозоната енергијата е еден од главните двигатели на поскапувањата. Нејзините цени во септември биле за 18,8 проценти повисоки во споредба со истиот период минатата година, додека инфлацијата без енергија изнесувала 2,3 проценти.
Колку брзо енергетските поскапувања ќе стигнат до граѓаните зависи од повеќе фактори – начинот на греење, договорите за снабдување, регулираните цени, користењето гас и евентуалните државни мерки.
Во Македонија, пак, августовските податоци покажуваат различни движења меѓу категориите. Храната и безалкохолните пијалаци за еден месец поскапеле за 0,5 проценти, рестораните и сместувањето за 2,5 проценти, додека транспортот поевтинил за 0,8 проценти. Вкупната месечна инфлација изнесувала 0,4 проценти.
Токму ваквите разлики ја создаваат просечната стапка. Ако една група производи поевтини, а друга поскапи, вкупната инфлација може да изгледа релативно ниска, иако граѓаните секојдневно плаќаат повеќе за производите што најмногу ги користат.
Важен е и таканаречениот базен ефект.
Доколку некој производ пред две години чинел 100 денари, потоа поскапел на 120, а годинава достигнал 123 денари, годишната инфлација е само 2,5 проценти. Но производот и натаму е 23 проценти поскап во споредба со почетната цена.
Токму затоа намалувањето на инфлацијата не значи враќање на старите цени, туку само дека тие растат со побавно темпо.
За реалниот животен стандард многу поважни се платите, претходните поскапувања и процентот од приходите што семејствата го трошат за основни потреби како храна, сметки, гориво и домување.
Дополнително, Македонија не е изолирана од движењата на европските и светските пазари. Поскапувањето на енергијата и горивата може со одредено задоцнување да се пренесе врз транспортот, храната, производството и увозните производи.
Затоа сегашната пониска стапка на инфлација не е гаранција дека притисокот врз трошоците за живот ќе остане слаб и во следниот период.
