Во само два дена, безбедноста на цивилната пловидба во западниот дел на Црно Море повторно се најде во центарот на вниманието. Товарни бродови се запалија и потонаа, десетици членови на екипажи беа спасувани, а дел од морнарите се водат како исчезнати.
Истовремено, продолжуваат нападите врз Одеса и украинските пристаништа, што дополнително ги зголемува ризиците за трговските маршрути преку кои Украина го реализира својот извоз.
Поморската безбедносна компанија MARISKS, цитирана од Reuters, оценила дека последните инциденти претставуваат значителна ескалација на заканата за трговската пловидба во западниот дел на Црно Море.
Што се случи кај Романија?
На 5 октомври товарниот брод „Royad Mammadov“ се запалил и потонал во романската ексклузивна економска зона.
Според Associated Press, бродот пловел од украинското пристаниште Измаил кон Италија. Романските власти соопштиле дека двајца членови на екипажот го загубиле животот, додека 11 лица биле спасени.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјавил дека бродот бил нападнат со руски дронови. Романското Министерство за внатрешни работи, сепак, според извештајот на AP, не ја потврдило причината за пожарот.
Тоа значи дека потонувањето на бродот и човечките жртви се потврдени, но тврдењето за руската одговорност во моментот доаѓа од украинската страна и не е независно потврдено од романските власти.
Нов напад кај Бугарија
Само еден ден подоцна, на 6 октомври, два трговски брода биле нападнати на околу 130 километри источно од бугарскиот град Бјала.
Според Euronews, бродот „Alfa Watan“, кој пловел под знамето на Того, потонал. Десет членови на екипажот се водат како исчезнати, а потрагата по нив била прекината.
Вториот брод, „Able“, претрпел сериозни оштетувања. Сите 18 членови на екипажот биле спасени, но двајца од нив биле пренесени во болница.
Бугарскиот премиер Румен Радев изјавил дека во нападите биле употребени воздушни и поморски дронови.
Украинската страна и за овој инцидент ја обвини Русија, повикувајќи се на информации добиени преку контакти меѓу украинската и бугарската морнарица. Радев, според Reuters, не ја исклучил можноста за такво потекло на дроновите, додека Москва не дала коментар за нападите.
Зошто Одеса е толку важна?
За да се разбере пошироката слика, клучно е значењето на Одеса и околните украински пристаништа.
Преку нив Украина извезува голем дел од своето жито и други производи кон странските пазари. Поради тоа, напад врз пристанишната инфраструктура може да има последици што се многу пошироки од самото оштетување на магацин, терминал или брод.
Секое нарушување на пристанишниот сообраќај може да го забави товарењето, да го отежне транспортот и да влијае врз приходите од извозот.
Reuters објави дека Русија од летото практично ја обновила блокадата на украинските црноморски пристаништа преку напади со кои се нарушуваат трговските маршрути и се намалува извозот на жито и челик.
На 3 октомври, според агенцијата, руски напад погодил брод под либериско знаме во пристаништето во Одеса, при што загинало едно лице.
Москва, од своја страна, за дел од последните напади тврди дека биле погодени бродови со воена опрема и инфраструктура што ја користат украинските вооружени сили. Reuters овие информации ги пренесува како тврдења на руските власти, што само по себе не претставува независна потврда дека секој од погодените бродови имал воена намена.
Како нападите можат да влијаат врз украинскиот извоз?
Повторувањето на вакви инциденти може да создаде сериозен притисок врз цивилната трговска пловидба, дури и без постојана блокада со воени бродови.
Компаниите што превезуваат товар мора да проценат дали потенцијалната заработка е доволна за да го оправда ризикот за бродот и екипажот. Дополнителните ризици можат да доведат и до повисоки трошоци за осигурување и транспорт, а испораките да станат понеизвесни.
Украина нема неограничен број алтернативни извозни маршрути.
Во август, украинскиот министер за земјоделство предупредил, според Reuters, дека другите транспортни правци би можеле да обезбедат само околу половина од обемот што досега го обработувале црноморските пристаништа.
Сепак, тоа претставува аналитичка проценка за можните економски последици и не е доказ дека сите последни инциденти биле дел од една единствена координирана операција.
Дали ова значи дека војната стигна до НАТО?
Фактот што инцидентите се случуваат во економските зони на Романија и Бугарија, кои се членки на НАТО, дополнително ја зголемува загриженоста.
Но, напад врз брод во економската зона на една држава не е исто што и напад врз нејзината територија.
Според Конвенцијата на ОН за правото на морето, територијалното море се протега до 12 наутички милји од брегот. Во пошироката ексклузивна економска зона државата има одредени права поврзани со ресурсите и други надлежности, но правниот статус не е ист како кај територијалните води.
Затоа, напад врз странски трговски брод во економската зона не значи автоматско активирање на колективната одбрана на НАТО. За проценката на секој инцидент се клучни неговото потекло, целта, околностите и доказите за одговорноста.
Она што во моментов особено загрижува е проширувањето на ризикот за цивилните бродови подалеку од непосредната близина на украинскиот брег.
Последните случаи покажуваат дека морнарите и трговските маршрути се соочуваат со нови ризици и во поширокиот западен дел на Црно Море, додека истрагите треба да дадат одговор дали и на кој начин одделните напади се поврзани со воените операции во регионот.
