Случајот со „Алта банка“ во Србија отвора сериозни прашања за безбедноста и контролата на банкарските трезори, откако сопственикот на банката, Давор Мацура (45), и двајца вработени се најдоа под истрага поради сомневања за неовластено изнесување на огромна сума пари.
Според официјалните информации од Јавното обвинителство за организиран криминал (ЈТОК) и Министерството за внатрешни работи, станува збор за точно 45.556.596.250 динари, што одговара на приближно 388 милиони евра.
Се сомнева дека парите биле изнесувани од трезорот на банката во повеќе наврати, со што на финансиската институција ѝ била предизвикана значителна материјална штета.
Случајот предизвика големо внимание во јавноста, особено поради огромната сума за која станува збор. Се поставува прашањето како толкаво количество пари можело да биде изнесено од банкарски објект со високо ниво на обезбедување, без навреме да биде откриено.
Кои се осомничените и што откри досегашната истрага?
Според информациите од Министерството за внатрешни работи и обвинителството, во полициската акција биле приведени три лица, по операција спроведена од полицијата и специјализираните единици за борба против организираниот финансиски криминал.
Меѓу осомничените е Давор Мацура (45), сопственик и одговорно лице во „Алта банка“ АД Белград, кој се сомничи за злоупотреба на службената положба.
Покрај него, опфатени се и двајца вработени во банката:
- Г. М. (39), директор на Секторот за трезор и управување со готовина.
- И. П. (44), соработник за трезорски операции.
Истражителите се сомневаат дека двајцата вработени му овозможиле на Мацура неовластен пристап до банкарскиот трезор, познат како „Депо“.
Според сомневањата, тоа можело да биде направено на два начина: или вработените му ги отстапиле своите пристапни картички, или лично присуствувале при влегувањето и ги користеле сопствените картички за да му овозможат пристап до просторијата.
Се истражува дали на овој начин, во текот на неколку последователни влегувања, осомничениот изнесувал пари од банката, сè до 31 октомври 2026 година.
Полициските и инспекциските екипи повеќе од 30 часа вршеле претреси во централните простории на банката, како и во домот на осомничениот. Во рамки на активностите бил извршен и детален попис на готовината што била пронајдена во трезорот.
Во меѓувреме, Народната банка на Србија (НБС) ѝ ја одзела дозволата за работа на „Алта банка“ и покренала постапка за стечај, поради наглото влошување на нејзината ликвидност и финансиска состојба.
Тројцата осомничени биле задржани во полициски притвор до 48 часа, по што требало да бидат сослушани пред надлежното обвинителство.
45,5 милијарди динари – колку навистина тежат и колкав простор заземаат?
Едно од најголемите прашања што се поставува во јавноста е како физички би можело да се изнесе толкаво количество готовина од банкарски трезор.
За да се добие претстава за размерите на случајот, порталот „Србија Данас“ направил пресметка на тежината и волуменот на парите, доколку целата сума би била во банкноти.
Ако 45.556.596.250 динари биле во домашна валута, а парите биле составени од банкноти од 5.000 динари, би биле потребни дури 9.111.319 поединечни банкноти.
Според направената пресметка, нивната вкупна тежина би изнесувала приближно 9,1 тон, додека волуменот би бил околу 11 кубни метри.
Тоа значи дека транспортот на толкава количина готовина би претставувал сериозен логистички предизвик. За нејзино пренесување би биле потребни најмалку два големи товарни камиони или поголем број специјализирани товарни комбиња, како и соодветна опрема за манипулација со палетите.
Ситуацијата би била уште поинаква доколку сумата била составена од банкноти со помала номинална вредност.
Ако се користеле банкноти од 2.000 динари, вкупната тежина би надминала 22 тони, што би барало значително поголеми транспортни капацитети и логистика од индустриски размери.
А што ако парите биле во евра?
Порталот направил и пресметка за тоа како би изгледала истата сума доколку била во странска валута, односно приближно 388 милиони евра.
Ако целата сума била составена од банкноти од 200 евра, би биле потребни околу 1.945.000 банкноти, односно повеќе од 19.400 снопови.
Вкупната тежина би изнесувала приближно два тона, односно околу 1.945 килограми, додека вкупниот волумен би бил околу 2,4 кубни метри.
За подобро да се доловат димензиите, доколку банкнотите се наредат на површина од два на два метри, купот би достигнал висина од околу 60 сантиметри.
Ако, пак, банкнотите се наредат една врз друга во вертикална колона, нејзината висина би достигнала речиси 195 метри.
Според пресметките објавени од порталот, за пренесување на вакво количество пари би биле потребни меѓу 25 и 40 големи, целосно наполнети куфери или едно товарно комбе исполнето со готовина.
Овие пресметки се илустративни и зависат од апоените во кои би била составена сумата. Засега нема официјално потврдени информации дека парите навистина биле изнесени во физичка форма или во каква валута се наоѓале.
Како можело да помине незабележано покрај обезбедувањето и камерите?
Случајот отвора серија прашања за функционирањето на безбедносните механизми во банката.
Пристапот до банкарските трезори вообичаено е заштитен со повеќе нивоа на контрола, меѓу кои физичко обезбедување, видео надзор, пристапни картички и сензори за движење.
Поради тоа, јавноста се прашува како толкаво количество пари можело да биде изнесено без навремено да се забележи дека нешто не е во ред.
Дополнително, се поставува прашањето дали евентуалното изнесување се одвивало со вреќи, куфери или други начини на пренесување, како и дали лицата кои биле задолжени за контролата имале сознанија за случувањата.
Сепак, засега нема официјални информации за тоа како точно биле изнесени средствата.
Дали парите воопшто биле физички изнесени од трезорот?
Една од можностите за која дискутираат финансиските аналитичари е дека средствата можеби не биле физички пренесувани во вреќи или куфери.
Наместо тоа, се разгледува и можноста процесот да бил поврзан со книговодствени записи, платни трансакции или фиктивни задолжувања на трезорската евиденција, додека парите можеби биле пренасочени на други сметки.
Ова е едно од клучните прашања на кои истрагата треба да даде одговор.
Доколку станувало збор за ваков начин на манипулација, тоа би отворило дополнителни прашања за функционирањето на внатрешните контроли и системите за следење на финансиските средства.
Дополнително, се поставува и прашањето како Народната банка на Србија и механизмите за внатрешна контрола на „Алта банка“ не ја утврдиле порано евентуалната разлика меѓу евидентираната и реалната состојба на готовината.
Според информациите во случајот, реакцијата на регулаторните органи следувала откако финансиската состојба на банката нагло се влошила, по што ѝ била одземена дозволата за работа.
Што тврди одбраната на Давор Мацура?
Во врска со случајот се огласија и адвокатите на одбраната на сопственикот на банката, Ахмед Делимеѓац и Сеад Спаховиќ.
Тие наведуваат дека нивниот клиент доброволно се одѕвал на повикот од полицијата, откако бил контактиран и побаран да дојде во банката.
Според одбраната, Мацура бил присутен во просториите на банката за време на претресот уште од 4 часот наутро во саботата.
Адвокатите тврдат дека тој не се обидел да побегне, ниту да се сокрие од надлежните органи, туку соработувал со полицијата во текот на спроведувањето на активностите.
Од друга страна, обвинителството продолжува со проверките на финансиските текови и можните трансфери на средства во странство.
Каде завршиле милионите и како било спроведено изнесувањето?
Се очекува сослушувањето на осомничените пред Јавното обвинителство за организиран криминал да даде првични одговори за случајот што предизвика големо внимание во Србија.
Меѓу најважните прашања на кои истражителите треба да дадат одговори се локацијата на средствата, начинот на кој биле изнесени, улогата на двајцата вработени во трезорот и евентуалното пренасочување на парите кон други сметки или во странство.
Засега, случајот останува под истрага, а конечните одговори ќе зависат од финансиските проверки, доказите и исказите на осомничените.
