Употребата на синтетички стимуланси во Европа продолжува да се менува, а новите податоци покажуваат зголемена достапност на метамфетамин и синтетички катинони. На ова предупредува Агенцијата за дроги на Европската унија (EUDA) во својот Европски извештај за дроги за 2026 година.
Амфетаминот и понатаму е најраспространетиот синтетички стимуланс на европскиот нелегален пазар. Во исто време, во последните години е забележано зголемување на достапноста на метамфетамин, а особено на синтетички катинони.
Од EUDA посочуваат дека различните стимуланси понекогаш се доживуваат како меѓусебно заменливи, што носи дополнителни ризици. Во одредени случаи, луѓето може да употребат супстанција без да знаат што точно содржи материјалот што го набавиле.
Синтетичките катинони брзо се шират на европскиот пазар
Пазарот на синтетички катинони бележи особено брз развој. Во текот на 2025 година, Европскиот систем за рано предупредување добил информации за четири нови катинони кои претходно не биле идентификувани во Европската унија.
Со нив, бројот на идентификувани супстанции од оваа група достигнал 181. Само во текот на 2025 година, на европскиот пазар биле откриени 69 синтетички катинони кои веќе биле познати.
Големината на пазарот се гледа и преку податоците за заплените. Во 2024 година, количината на увезени и запленети синтетички катинони била речиси трипати поголема од вкупната количина запленети амфетамини и метамфетамини.
Значителен дел од запленетите количини бил поврзан со неколку големи пратки кои потекнувале од Индија, а главно биле транспортирани преку Холандија.
Производството се шири и во Европа
Покрај увозот, во Европа веќе се произведуваат значителни количества синтетички стимуланси. Во повеќе европски земји биле откриени и демонтирани големи нелегални лаборатории.
Според EUDA, производството на синтетички катинони е особено концентрирано во Полска.
Агенцијата укажува и на големата приспособливост на нелегалните лаборатории. Една иста производствена инсталација може да се користи за создавање различни катинони со промена на прекурсорите и одделни чекори во процесот на производство.
На тој начин производителите можат брзо да ги менуваат производите во зависност од побарувачката, ограничувањата поврзани со прекурсорите и промените во законодавството.
Зголемена достапност е забележана и кај метамфетаминот. Производството на големи количества и понатаму е главно концентрирано во Холандија, но производствени капацитети се појавиле и во Германија и Полска.
Помали лаборатории кои користат ефедрин продолжуваат да се откриваат во Чешка и Бугарија. Во исто време, појавата на средни и големи производствени капацитети во Чешка и други европски земји укажува на можно проширување на производството во рамките на Европската унија.
Ова се бројките за младите Европејци
Податоците за употребата покажуваат дека проблемот опфаќа значителен број млади луѓе.
Според националните анкети спроведени во периодот од 2018 до 2024 година, околу 1,4 милиони Европејци на возраст од 15 до 34 години користеле амфетамини во последната година.
Тоа претставува околу 1,4 отсто од населението во оваа возрасна група.
Кога станува збор за синтетичките катинони, процентите значително се разликуваат од земја до земја. Националните проценки се движат од 0,1 отсто кај младите во Романија до 4,4 отсто во Холандија.
Бугарија меѓу земјите со највисок удел
Особено внимание привлекуваат податоците за Бугарија.
Според најновите достапни национални податоци презентирани од EUDA, 4,3 отсто од Бугарите на возраст од 15 до 34 години пријавиле употреба на амфетамини во последната година.
Со овој процент, Бугарија е на второ место меѓу европските земји опфатени со споредбата. Пред неа е Естонија со 5,1 отсто.
По Бугарија следуваат Финска со 4 отсто, Холандија со 3 отсто и Хрватска со 2,3 отсто.
Пониски проценти се забележани во Германија, каде што изнесуваат 1,7 отсто, Полска со 1,4 отсто, Италија со 1,3 отсто, Франција со 1,1 отсто, Шпанија со 0,8 отсто и Литванија со 0,6 отсто.
Најниските вредности меѓу земјите прикажани во споредбата се забележани во Малта и Словачка, со по 0,1 отсто.
Бугарскиот показател од 4,3 отсто е повеќе од трипати над европската проценка од околу 1,4 отсто за младите од 15 до 34 години.
Сепак, EUDA предупредува дека овие бројки треба да се толкуваат со внимание. Причината е што агенцијата ги користи најновите достапни национални истражувања, а тие се спроведени во различни години. Поради тоа, податоците овозможуваат споредба меѓу земјите, но не претставуваат мерење спроведено во ист период во цела Европа.
Раст на употребата е забележан и во повеќе европски градови
Трендот на зголемување на употребата се забележува и во податоците од европските градови.
Од 82 градови за кои постојат податоци за амфетамин за 2024 и 2025 година, во 36 градови, односно 44 отсто, било регистрирано зголемување.
Кај метамфетаминот, зголемување било забележано во 37 од 80 следени градови, што претставува 46 отсто.
Сè повеќе луѓе бараат третман
Зголемувањето на достапноста и употребата се одразува и врз бројот на луѓе кои бараат стручна помош поради употреба на синтетички катинони.
Бројот на лица кои започнале третман се зголемил од 536 во 2018 година на 2.671 во 2024 година, што претставува приближно петкратно зголемување.
Од лицата опфатени со податоците, околу 17 отсто пријавиле дека инјектирањето било нивниот главен начин на употреба, додека исто толкав процент навеле дека супстанцијата ја користеле секојдневно пред да започнат со третман.
Бугарија, исто така, е меѓу земјите каде што амфетаминот има значајно место кај луѓето кои за првпат започнуваат специјализиран третман.
Заедно со Естонија, Хрватска, Латвија, Унгарија, Полска, Финска и Шведска, Бугарија е меѓу земјите каде што најмалку 10 отсто од лицата кои првпат се вклучуваат во специјализиран третман го наведуваат амфетаминот како главна проблематична дрога.
EUDA предупредува и на здравствените последици
Агенцијата за дроги на Европската унија предупредува дека зголемувањето на пазарот на синтетички стимуланси носи сериозни здравствени ризици.
Употребата на стимуланси може да биде поврзана со предозирање, кардиоваскуларни компликации и акутни и хронични нарушувања на менталното здравје. Дополнителен ризик постои и кај употребата преку инјектирање поради можноста за ширење на заразни болести.
Во последната деценија, локални епидемии на ХИВ поврзани со инјектирање стимуланси биле регистрирани во седум европски градови во шест земји.
EUDA истовремено нагласува дека ризиците значително се разликуваат меѓу различните синтетички катинони. За дел од новите супстанции сè уште нема доволно научни податоци за нивното дејство врз човекот.
Брзото појавување на нови супстанции дополнително им го отежнува работењето на здравствените служби, како и следењето и контролата на промените на европскиот пазар на дроги.
Европскиот извештај за дроги за 2026 година ги обединува најновите достапни податоци за пазарот на дроги, нивната употреба и последиците во Европа, со цел да се прикаже како се менуваат моделите на употреба, производство и трговија со различни супстанции.
