Студентската листа го претстави својот економски програм пред изборите, во кој предлага промени во управувањето со јавните претпријатија, даночната политика, државната имотна сопственост и контролата врз трошењето на јавните средства во Србија.
Предлозите, за кои неодамна било разговарано и на конференција организирана од оваа политичка група, опфаќаат поголема поддршка за домашните компании и технолошкиот развој, поинаков пристап кон државните финансии и построги правила за управување со јавниот имот.
Во програмата се наведува дека досегашниот модел на економски развој заснован врз евтина работна сила е исцрпен, бидејќи, според нивната оценка, веќе нема доволно работници кои би прифатиле да работат во странски фабрики за минимална плата.
Студентската листа најавува дека нема да има распродажба на стратешките државни претпријатија, дека стабилноста на динарот ќе остане приоритет, а трајно одземениот имот ќе биде ставен во општествено корисна функција.
„Она што функционира во државата ќе го задржиме и ќе го довршиме. Она што не функционира ќе го менуваме со правила што важат за сите“, се наведува во програмата.
Меѓу најавените мерки се објавување на сите договори што ги склучува државата, заштита на јавните средства преку институционална контрола и избор на раководители на јавните претпријатија врз основа на стручност и јавни листи. Се предвидува и попрогресивно оданочување, како и финансиски поттик за компаниите што ги зголемуваат просечните плати.
Како една од главните цели се посочува создавање економија заснована врз знаење, истражување и технолошки развој.
Сите државни договори ќе бидат јавно достапни
Еден од поважните делови на програмата се однесува на транспарентноста при јавните набавки и склучувањето договори со државата.
Според предлогот, порталот за јавни набавки ќе мора да го објавува целосниот текст на секој договор, заедно со договорените цени и бодирањето на понудувачите.
Постапките во кои учествува само еден понудувач, како и договорите со голем број анекси, ќе добиваат посебна ознака на порталот и ќе бидат упатувани до Буџетската инспекција на дополнителна проверка.
Од Студентската листа појаснуваат дека таквата ознака не значи автоматски дека јавната набавка е незаконска или неправилна, туку дека треба да биде предмет на проверка од надлежните институции.
Се предлага и формирање црна листа на компании и субјекти кои ги прекршиле договорните обврски. Тие би останувале на листата во период од три години.
За јавните градежни работи би бил воведен национален ценовник, додека за лекови, информатичка опрема, возила и гориво би се утврдиле референтни цени.
Како што објаснуваат предлагачите, референтната цена нема да претставува максимално дозволен износ, туку основа за споредба. Доколку договорената цена значително ја надминува утврдената референтна вредност, договорот ќе мора да биде дополнително разгледан. Ако не се постигне договор, предвидено е негово раскинување.
Од Студентската листа велат дека со овие мерки сакаат да спречат повторување на ситуации во кои автопатиштата и другите јавни градежни проекти чинат повеќекратно повеќе од нивната реална вредност.
Големите инфраструктурни проекти ќе поминат низ ревизија
Во програмата се предвидува секој нов голем инфраструктурен проект да се договара според Уредбата за управување со капитални проекти, наместо преку посебни закони, познати како lex specialis.
За проектите кои веќе се во тек, Државниот завод за ревизија и независен технички ревизор треба да ги објават реалните трошоци и обврските што треба да бидат исплатени.
Одлуките за продолжување, измена или прекинување на проектите, според предлогот, би се носеле врз основа на извештај од независна Комисија за ревизија на капиталните инвестиции, во рамките на делот што се однесува на инфраструктурата.
Студентската листа наведува дека Србија нема да презема еднострани чекори во однос на веќе ратификуваните меѓународни договори, но ќе иницира преговори каде што постои таква можност.
Посебно се споменуваат законите поврзани со „Белград на вода“, ЕКСПО 2027 и линиската инфраструктура. За нив се предлага ревизија, по што би се разгледувале можностите за укинување, измена или усогласување со општите законски правила. За секоја од опциите би се проценувал и можниот арбитражен ризик.
Се најавува и прекин на практиката на донесување посебни закони без рок на важење, со што lex specialis за конкретен проект повеќе не би можел да важи неограничено.
Транспарентност и при државното задолжување
Студентската листа предлага секое ново задолжување на државата да биде придружено со јавно објавени информации за позајмениот износ, намената на средствата, каматните и другите услови, како и рокот за отплата.
За договорите склучени пред евентуалната промена на власта би биле објавени сите информации што ги дозволува законот. Кај новите договори, според програмата, нема да има клаузули со кои се прикрива цената на задолжувањето.
Пред да се земе поголем кредит, би се направила споредба со најмалку две други можности за финансирање, со цел јавноста да има увид дали постојат поевтини алтернативи.
Кој ќе го контролира трошењето на јавните пари?
Во делот за јавните финансии се предлага тековната буџетска резерва да се врати на ниво од два проценти од приходите.
Според објаснувањето во програмата, резервата треба да служи за непредвидени околности, а не за трошоци што можеле однапред да бидат планирани во буџетот.
Се најавува дека таа повеќе нема да се користи за редовни програми на здруженија, верски заедници, спортски клубови и локални самоуправи, доколку тие трошоци можеле да бидат предвидени во редовниот буџет.
Секоја одлука за користење на резервата ќе мора да биде објавена во рок од осум дена, со наведување на корисникот, доделениот износ и образложението за исплатата.
Дополнително, Фискалниот совет би добил поголема улога во контролата на ризиците поврзани со државните финансии. Тој би ги оценувал гаранциите, јавно-приватните партнерства и големите капитални проекти пред Владата да донесе конечна одлука.
Предлогот предвидува мислењето на Фискалниот совет да биде доставено пред гласањето, а Владата да има обврска да подготви писмен одговор на неговата оценка, без оглед на тоа каков став ќе изнесе Советот.
Инспекциите ќе се избираат врз основа на електронска анализа на ризик
Промени се предлагаат и во работата на Даночната управа.
Според програмата, одлуките за испраќање инспекција кај компаниите би се носеле врз основа на електронска анализа на ризик, наместо по лична проценка на службениците.
Компаниите кои работат законски и доставуваат точни податоци би имале помала веројатност да бидат предмет на инспекциски контроли.
Доколку сепак се изврши контрола надвор од електронскиот систем, за неа ќе мора да постои писмено образложение и евиденција за тоа кој ја наредил.
Се предлага и директорот на Даночната управа да биде избран преку јавен конкурс, со мандат од пет години.
Контрола на конкуренцијата и посебен фонд од одземениот имот
Во економскиот план се предвидува и построга контрола на законите и прописите со кои се создаваат посебни права, услови за влез во одредени дејности, регулирани цени или државна помош.
Таквите прописи, според предлогот, прво би биле разгледувани од Комисијата за заштита на конкуренцијата, со цел да се утврди дали создаваат нееднакви услови или го ограничуваат пристапот на други учесници на пазарот.
Во првата година од спроведувањето на програмата, Комисијата би требало да направи секторски анализи на телекомуникациите, малопродажбата на храна, енергетиката и осигурувањето.
Посебен дел од програмата се однесува на трајно одземениот имот. Предвидено е приходите од таквиот имот да се уплаќаат на посебна сметка.
Најмалку 30 проценти од средствата, според законски утврдена формула, би биле наменети за лекување, талентирани деца, наука и социјална заштита. Остатокот би се користел за инвестиции, а не за покривање на буџетскиот дефицит.
Секоја одземена ствар би била заведена во јавен регистар, кој Државниот завод за ревизија би го проверувал еднаш годишно.
Построги правила за јавните претпријатија и попрогресивни даноци
Во програмата се најавува задржување на јавните претпријатија во државна сопственост, со ограничување на приватизацијата на стратешките компании и воведување построги критериуми за избор на нивните раководители.
Според предложениот модел, претпријатијата би ги воделе стручни лица избрани преку јавни листи, а државниот имот би се управувал врз основа на јасно дефинирани стратегии.
Промени се предвидуваат и во даночната политика. Студентската листа најавува попрогресивен даночен систем, во кој работата и ниските примања би биле помалку оптоварени со даноци, додека големиот имот и наследствата би биле оданочувани повеќе.
Финансиските поттикнувања за компаниите, според програмата, би биле насочени кон оние што го зголемуваат просекот на платите.
Ова се економските и институционалните предлози на Студентската листа, кои, доколку добијат политичка поддршка, би требало да бидат преточени во конкретни законски измени и мерки.
