Шеснаесетгодишната Виталина Пренинг од Новосибирск неодамна се најде на рускиот регистар на лица поврзани со тероризам и екстремизам, откако според руските медиуми била обвинета за планирање терористички напад, членство во терористичка организација и учество во обука поврзана со тероризам.
Пренинг била додадена на регистарот на 10 август, но деталите за случајот и конкретните обвиненија против неа остануваат нејасни.
На социјалните мрежи, луѓе кои ја познавале ја опишуваат како активна и успешна млада личност. Таа цртала, пеела, тренирала танци и учествувала на јавни настани поддржани од руските власти.
Нејзиниот случај, сепак, не е изолиран.
Според организацијата „Оддел број 1“, која од егзил обезбедува правна и човековоправна поддршка на Руси обвинети за предавство и шпионажа, најмалку 779 малолетници биле внесени во рускиот регистар на терористи и екстремисти. Во нивниот јулски извештај се наведува дека речиси 97 отсто од нив биле додадени по почетокот на руската инвазија врз Украина во 2022 година.
Важно е што регистарот не ги опфаќа само лицата кои се правосилно осудени. На него се наоѓаат и лица кои формално се осомничени или против кои во моментот се водат постапки.
Од друга страна, забранетата руска организација за човекови права „Меморијал“ наведува дека најмалку 124 малолетници во моментов се соочуваат со кривични обвиненија во Русија поради политички причини.
Организациите за човекови права предупредуваат дека сè повеќе малолетници се гонат врз основа на руските закони за тероризам и екстремизам. Дополнителен проблем, според нив, е тоа што судењата во ваквите случаи често се одржуваат зад затворени врати.
Обвиненијата опфаќаат различни ситуации – од антивоен активизам и критики кон власта на интернет, до тврдења дека украинските разузнавачки служби преку социјалните мрежи регрутирале тинејџери за извршување саботажи и други кривични дела во Русија.
Сергеј Давидис, кој го раководи проектот за поддршка на политички затвореници на „Меморијал“, за Радио Слободна Европа изјавил дека војната придонела за засилување на политичката репресија во Русија.
„Државата покажува многу поголема репресивна активност во воена ситуација“, рекол Давидис.
Еден од познатите случаи е оној на Арсениј Турбин. Тој имал 15 години кога бил уапсен во 2023 година. Турбин делел летоци со кои го критикувал рускиот претседател Владимир Путин, основал Телеграм-канал наречен „Слободна Русија“ и се фотографирал со бело-сини-белото знаме кое го користеле руските антивоени демонстранти.
Неговата мајка, Ирина Турбина, изјавила дека нејзиниот син пред истражителите отворено кажал дека смета оти Русија е агресор во војната.
Во 2024 година, руски суд го осудил Турбин на пет години затвор по судење што се одржало зад затворени врати. Подоцна властите покренале и дополнителен случај против него, овојпат со обвинение за учество во немири во казнената колонија каде што ја издржувал казната.
Меѓу најмладите лица на рускиот регистар на терористи и екстремисти се споменува и 14-годишниот Иван Маљцев од Барнаул. Тој е обвинет за обид да опожари полициско возило, но неговиот татко ги негирал обвиненијата против него.
Маљцев наполнил 14 години во јуни, што е минималната возраст за кривична одговорност во Русија за одредени сериозни кривични дела, меѓу кои и тероризам.
Активистите за човекови права ги обвинуваат руските безбедносни служби дека користат провокативни методи во постапувањето со малолетници.
Дмитриј Заир-Бек, раководител на „Оддел број 1“, за РСЕ изјавил дека младите луѓе можат да бидат поттикнувани да формираат групи или да објавуваат остри пораки на интернет, а потоа намерно да бидат вовлечени во ситуации кои би можеле да бидат искористени како основа за кривично гонење.
Според него, особено ранливи се младите кои објавуваат несоодветни или непромислени содржини на социјалните мрежи, училишни форуми или во разговори поврзани со компјутерски игри.
„Монструозно е што децата и тинејџерите се прогонувани за работи за кои не треба да бидат прогонувани“, изјавил Заир-Бек, посочувајќи примери како непромислени шеги и пораки на интернет.
Олга Романова, раководителка на организацијата „Русија зад решетки“, за РСЕ оценила дека затвореноста на постапките поврзани со тероризам создава дополнителен простор за дејствување на безбедносните служби.
„Случаи на тероризам – истрагите и судењата се целосно затворени“, рекла Романова, додавајќи дека повикувањето на класифицирани информации ја ограничува јавната проверка на ваквите постапки.
Заир-Бек, пак, смета дека зголемувањето на бројот на ваквите случаи има и поширока последица – создавање атмосфера на страв во општеството.
Според него, покренувањето голем број постапки за тероризам и екстремизам е дел од пошироката слика на политичката репресија во Русија, која, како што наведува, се интензивира во услови на војна.
