Полска се соочува со сериозна институционална и политичка криза по одлуката за суспензија на претседателот на Уставниот трибунал, Богдан Швјенчковски. Потегот, кој го оспоруваат политичките противници на владата на премиерот Доналд Туск, предизвика протести и инциденти пред седиштето на судот во Варшава.
Поради случувањата, претседателот на државата Карол Навроцки одлучил итно да ја прекине официјалната посета на Сенегал и да се врати во Полска. Според информации објавени од негови соработници, тој подоцна лично пристигнал во зградата на Уставниот трибунал, каде што веќе имало засилено полициско присуство и демонстранти.
ИНЦИДЕНТИ ПРЕД УСТАВНИОТ СУД ВО ВАРШАВА
Напнатоста ескалирала во петокот, 30 октомври, кога се појавиле несогласувања околу контролата и функционирањето на Уставниот трибунал.
Полицијата го обезбедувала објектот додека десетици демонстранти се собрале пред судот во знак на протест против суспензијата на неговиот претседател. Дел од присутните сметаат дека одлуката е незаконска и претставува мешање во работата на највисоката уставно-судска институција.
Според полициското соопштение, приведени биле три лица откако дел од демонстрантите ја пробиле оградата на судот. Други учесници, според истите информации, фрлале предмети кон полициските службеници.
ПРЕТСЕДАТЕЛОТ НАВРОЦКИ ЈА ПРЕКИНА ПОСЕТАТА НА СЕНЕГАЛ
Полскиот претседател Карол Навроцки бил на официјална посета во Сенегал кога се случила ескалацијата. По информациите за настаните во земјата, тој соопштил дека ја прекинува посетата и се враќа во Полска.
„Во ваков момент претседателот мора да биде во Полска. Ја прекинувам посетата на Сенегал. Се враќам“, напишал Навроцки на социјалната мрежа Икс.
Највисоките правосудни институции во Полска, меѓу кои и Уставниот трибунал, веќе подолго време се во центарот на политичкиот судир меѓу актуелната влада и најголемата опозициска партија „Право и правда“ (PiS), која има национално-конзервативна политичка ориентација.
Критичарите во Полска и во Европската Унија ја обвинуваат партијата PiS дека за време на владеењето од 2015 до 2023 година воспоставила политичко влијание врз клучни правосудни институции, вклучително и Уставниот трибунал. Реформите спроведени во тој период доведоа и до финансиски санкции од страна на ЕУ.
ТУСК САКА ПРОМЕНИ ВО ПРАВОСУДСТВОТО
Владата на Доналд Туск дојде на власт во 2023 година, ветувајќи враќање на независноста на правосудниот систем. Сепак, нејзините обиди за спроведување реформи наидоа на пречки, меѓу кои и вето од двајца последователни претседатели на државата, кои беа политички блиски до PiS. Меѓу нив е и актуелниот претседател Навроцки.
Информацијата за суспензијата на претседателот на Уставниот трибунал, Богдан Швјенчковски, била објавена на интернет-страницата на институцијата околу 18 часот по локално време. Набргу потоа, веб-страницата престанала да функционира, па новинарите на Асошиејтед прес не можеле независно да ги проверат официјалните причини наведени за суспензијата.
Швјенчковски бил именуван за претседател на Уставниот трибунал во периодот кога на власт била партијата PiS. Премиерот Туск го обвинил дека го попречува преземањето на функциите од страна на судиите избрани со поддршка на парламентарното мнозинство.
„Обновувањето на владеењето на правото е наша обврска. По годините беззаконие за време на владеењето на PiS, ова е тежок процес, понекогаш болен, кој бара одлучни чекори. Не постои друг начин“, напишал Туск во петокот вечерта на Икс.
На собирот „Кампус Полска“ во август, премиерот зборувал и за иднината на Уставниот трибунал. Тој тогаш изјавил дека владата има план да обезбеди во институцијата повторно да работат судии кои биле законски именувани, но истовремено признал дека методите што ќе ги користи можеби нема да им се допаднат на сите.
Одлуката за суспензијата предизвикала остри реакции кај претставниците на PiS. Поранешниот министер за правда Збигњев Зиобро ја оценил како „очигледен, криминален напад врз уставниот поредок“ и повикал на гласен, одлучен и солидарен отпор.
НАВРОЦКИ ПРИСТИГНАЛ ВО ЗГРАДАТА НА ТРИБУНАЛОТ
По итниот состанок во Претседателската палата, Карол Навроцки и првиот претседател на Врховниот суд, Збигњев Капински, се упатиле кон зградата на Уставниот трибунал нешто по полноќ.
Пред објектот ги пречекале демонстранти кои извикувале „Карол! Карол!“.
Според информациите на радиото „Марија“, полицијата ги потиснала припадниците на Службата за заштита на претседателот пред Навроцки да успее да влезе во зградата. Шефот на претседателскиот кабинет, Павел Шефернакер, потврдил дека претседателот и Збигњев Капински влегле во објектот.
Настаните околу Уставниот трибунал дополнително ги продлабочиле политичките несогласувања во Полска. Спорот ги отвори прашањата за законитоста на одлуките, независноста на правосудството и односите меѓу владата, претседателот и највисоките судски институции во земјата.
