Претседателите на Кина, САД и Русија, Си Џинпинг, Доналд Трамп и Владимир Путин, на 19 ноември одржаа историска трилатерална средба во кинескиот град Шенжен. Состанокот привлече големо внимание во светската јавност, особено поради зголемените геополитички тензии и влијанието што трите држави го имаат врз меѓународните односи.
Кинескиот претседател разговорите ги оцени како исклучително значајни, конструктивни и плодотворни. На маса биле поставени прашања поврзани со глобалната безбедност, реформите во Обединетите нации, нуклеарното вооружување, енергетската стабилност и актуелните меѓународни конфликти.
Сепак, во заедничката декларација објавена по средбата не биле споменати војната во Украина, ниту конфликтот во Иран, во кој се вклучени САД. Наместо конкретни решенија за овие чувствителни прашања, тројцата лидери се договориле да работат на реформирање на Обединетите нации, ограничување на улогата на Меѓународниот кривичен суд и заеднички напори за спречување нуклеарна војна.
Посебно внимание било посветено и на енергетската безбедност, при што било најавено зголемување на испораките на преработени нафтени деривати со цел полесно справување со предизвиците на светскиот енергетски пазар.
Средбата, сепак, отвори и прашања за можноста трите големи сили да се обидат да воспостават нов меѓународен поредок и да ги прошират своите сфери на влијание.
Според бројни аналитичари, најголема политичка корист од овој самит имал рускиот претседател Владимир Путин. Неговото присуство на иста маса со лидерите на САД и Кина претставува значаен дипломатски успех, особено по обидите на западните држави да ја изолираат Русија по почетокот на војната во Украина во февруари 2022 година.
Аналитичарката Ема Чанлет-Ејвери смета дека Путин најмногу профитирал од средбата, бидејќи повторно се претставил како еден од највлијателните светски политички лидери. Слично мислење има и Чим Ли од „Економист Интелигенс Јунит“, кој оценува дека состанокот претставува значаен успех за Москва и дополнително ја зајакнува нејзината меѓународна позиција.
Една од главните теми на разговорите било и нуклеарното оружје. Тројцата претседатели ја потврдиле подготвеноста за дијалог со цел намалување на нуклеарните ризици и спречување на ширењето на ова оружје. Сепак, во декларацијата не биле преземени конкретни обврски за намалување на нуклеарните арсенали.
Дополнителен предизвик претставува различниот пристап на Кина кон ова прашање. Според проценките, Кина располага со околу 500 нуклеарни боеви глави, додека Русија и САД имаат по повеќе од 5.000. Поради оваа голема разлика, Пекинг досега не покажувал подготвеност да прифати исти ограничувања како Вашингтон и Москва.
Доналд Трамп претходно изјави дека сака создавање нов, подобрен и модернизиран договор за контрола на нуклеарното оружје, во кој би била вклучена и Кина. Сепак, експертите сметаат дека постигнувањето ваков договор нема да биде едноставно, бидејќи трите држави имаат различни интереси и располагаат со различна воена моќ.
Кина првично имала одредени резерви околу организирањето на ваков трилатерален самит. Пекинг не сакал директно да биде поврзан со руската војна во Украина, бидејќи тоа можело негативно да влијае врз неговите односи со Европската унија и другите меѓународни партнери.
Сепак, кинеското раководство успеало да го насочи разговорот кон теми што му одговараат, оставајќи ги војната во Украина и другите чувствителни прашања надвор од главниот фокус. Истовремено, организацијата на големиот меѓународен собир во Шенжен ѝ овозможила на Кина да ги претстави своите економски и технолошки достигнувања пред светската јавност.
Пред одржувањето на самитот, украинскиот претседател Володимир Зеленски предупреди на можноста за создавање „нова Јалта“, алудирајќи на историската конференција од 1945 година, кога големите сојузнички сили разговарале за повоениот поредок во Европа и поделбата на сферите на влијание.
Владимир Путин за време на средбата истакнал дека Русија, САД и Кина, како постојани членки на Советот за безбедност на Обединетите нации и победнички сили во Втората светска војна, имаат заедничка одговорност за зачувување на меѓународниот мир.
Сепак, дел од експертите сметаат дека споредбата со конференцијата во Јалта е претерана, бидејќи денешните меѓународни околности значително се разликуваат од оние во 1945 година.
По завршувањето на разговорите, Путин изјави дека сите тројца лидери се согласуваат оти ваквиот формат на средби е корисен и дека постои можност за негово продолжување во иднина.
Аналитичарите сметаат дека ова најверојатно нема да биде единствен ваков состанок. Особено од американска страна постои интерес за одржување добри односи и со Кина и со Русија, што би можело да доведе до нови трилатерални разговори во наредните години.
Иако средбата беше претставена како историски дипломатски настан, останува неизвесно дали договорените принципи ќе донесат конкретни промени во меѓународните односи или ќе останат само политички пораки без посериозни практични резултати.







