Светските пазари на енергенси се соочуваат со силен потрес откако цената на суровата нафта повторно ја надмина границата од 100 долари за барел, нешто што не се случило повеќе од три и пол години. Главната причина за овој нагол скок е сериозното нарушување на производството и транспортот на нафта на Блискиот Исток поради војната поврзана со Иран.
Цената на суровата нафта Брент достигна 101,19 долари за барел веднаш по продолжувањето на тргувањето на Чикашката стоковна берза. Тоа претставува зголемување од 9,2 проценти во споредба со просечната цена на затворање од 92,69 долари во петокот, што покажува колку брзо реагираат пазарите на секоја нова ескалација на конфликтот.
Истовремено, американската сурова нафта Западен Тексас Интермедијар се тргуваше по цена од 107,06 долари за барел. Ова претставува раст од дури 16,2 проценти во однос на цената од крајот на минатата недела, што е еден од најголемите краткорочни скокови во последниот период.
Ако се погледне пошироката слика, растот на цените е уште поизразен. Во текот на минатата недела, цената на американската сурова нафта се зголеми за околу 36 проценти, додека Брент, кој претставува главен репер за европскиот пазар, порасна за околу 28 проценти.
Еден од клучните фактори што го туркаат растот на цената е ситуацијата во Ормутскиот теснец, еден од најважните енергетски коридори во светот. Според податоците на независната истражувачка фирма „Ристад Енерџи“, низ овој воден пат вообичаено секој ден поминуваат околу 15 милиони барели сурова нафта, што претставува приближно 20 проценти од вкупното глобално производство.
Сепак, поради заканите од ирански ракетни и беспилотни летала, сообраќајот на нафтени танкери низ теснецот речиси целосно е запрен. Ова создава огромен притисок врз глобалниот пазар бидејќи голем дел од нафтата не може навреме да стигне до купувачите.
Дополнително, неколку земји од регионот се соочуваат со сериозни проблеми со извозот. Ирак, Кувајт и Обединетите Арапски Емирати веќе го намалија производството на нафта бидејќи нивните складишта и резервоари се полнат додека се обидуваат да најдат начин како да ја извезат суровата нафта во услови на нарушени транспортни рути.
Ситуацијата дополнително се влошува и поради нападите врз нафтени и гасни постројки. Од почетокот на конфликтот, Иран, Израел и САД извршија напади врз повеќе енергетски објекти, што создава дополнителна неизвесност во врска со стабилноста на снабдувањето со енергенси.
Во текот на викендот, израелската војска нападна ирански постројки за складирање на нафта, како и еден нафтен терминал. Овие објекти се од големо значење за иранскиот извоз на енергенси.
Иран вообичаено извезува околу 1,6 милиони барели нафта дневно, при што најголемиот дел од таа нафта завршува на пазарот во Кина. Доколку извозот биде сериозно нарушен или целосно запрен, Кина би можела да биде принудена да бара нови извори на снабдување, што дополнително би го зголемило притисокот врз глобалните цени на нафтата.
Последен пат кога американската сурова нафта се тргуваше над 100 долари за барел беше на 30 јуни 2022 година, кога достигна цена од 105,76 долари. За Брент, вакво ниво последен пат беше забележано на 29 јули 2022 година, кога цената изнесуваше 104 долари за барел.
Зголемувањето на цените веќе почнува да се чувствува и кај горивата. Во Соединетите Американски Држави, цената на галон обичен бензин достигна 3,45 долари, што е за 47 центи повеќе во споредба со претходната недела. Во исто време, дизел горивото се продава по цена од 4,60 долари за галон, што укажува дека растот на цените на нафтата брзо се прелева и врз потрошувачите.
