Европа се соочува со брзо растечки и сè пософистициран пазар на синтетички опијати, при што речиси секоја недела се појавува нова психоактивна супстанца, предупредува Европската агенција за дроги (ЕУДА), според извештај пренесен од „Еуроњуз“.
Според најновиот Европски извештај за дроги за 2026 година, под надзор на агенцијата во моментов се следат повеќе од 1.000 нови психоактивни супстанци, меѓу кои над 100 припаѓаат на групата синтетички опијати. Дел од овие соединенија пред само една деценија речиси и не постоеле на европскиот пазар, но само во изминатата година биле откриени околу 50 нови варијанти.
Меѓу најзагрижувачките се таканаречените орфински опијати – полусинтетички супстанции кои брзо се прошириле од 2024 година наваму. Досега се идентификувани девет различни варијанти, кои се поврзуваат со повеќе од 30 смртни случаи низ Европа. Две од нив веќе се откриени во повеќе од десет земји и се ставени во забрзана постапка за проценка на ризик на ниво на Европската Унија.
Извршната директорка на ЕУДА, Лореин Нолан, објаснува дека причините за ваквата експлозија на нови дроги се повеќеслојни и зависат од повеќе фактори, вклучувајќи го организираниот криминал и промените на глобалната сцена.
Таа посочува дека Европа не е само потрошувачки пазар, туку и производствен центар, со стотици нелегални лаборатории кои годишно произведуваат синтетички дроги, надоврзувајќи се на веќе постоечката традиција на производство на амфетамини, но сега со многу пософистицирана технологија.
Според неа, најголемиот проблем е брзината со која се појавуваат новите супстанци, бидејќи секое ново хемиско соединение носи здравствени ризици кои сè уште не се целосно истражени или разбрани.
Извештајот на ЕУДА покажува дека Европа се обидува да одговори со нови механизми, меѓу кои е и европскиот систем за рано предупредување за дроги, како и мрежа од форензички и токсиколошки лаборатории што имаат за цел побрзо откривање и проценка на ризиците.
И покрај сериозната состојба, податоците покажуваат дека Европската Унија сè уште се справува подобро од некои други делови од светот. Во 2024 година се регистрирани околу 7.600 смртни случаи поврзани со дроги, што е значително помалку во споредба со САД, каде бројките се над 100.000 годишно.
Експертите делумно ја објаснуваат оваа разлика со таканаречениот балансиран европски пристап, кој комбинира полициски мерки со јавно-здравствени политики и програми за третман и намалување на штетите. Повеќе од 500.000 лица во Европа примаат терапија за зависност од опијати, додека лекот налоксон, кој може да спаси живот при предозирање, е достапен во 19 земји членки.
Сепак, системот не е униформен. Програмите за размена на игли и безбедно консумирање дроги не се подеднакво развиени во сите држави, а разликите во ресурсите и пристапот остануваат значителни.
Новата стратегија на Европската Унија за дроги за периодот 2026–2030 година има цел да ги намали овие разлики и да воспостави поединствен пристап, базиран на јавно здравје, безбедност, намалување на штети и подобра меѓународна соработка.
ЕУДА во овој систем има главно техничка улога – обезбедува податоци, обуки и научни анализи, наместо директно да спроведува мерки. Во последната година, агенцијата организирала илјадници обуки и над 1.200 вебинари за националните институции.
Европските институции предупредуваат дека соработката меѓу агенциите како Еуропол и Фронтекс станува сè поважна, бидејќи мрежите за трговија со дрога се сè поорганизирани и сè почесто поврзани со насилни криминални структури.
Целта на новиот пристап е побрзо откривање на новите супстанци, поефикасна проценка на ризиците и континуирано јакнење на мерките за заштита на јавното здравје, со цел Европа да избегне сценарија какви што се веќе видени во други делови од светот.
