Дански безбедносни и политички аналитичари се убедени дека поранешниот американски претседател Доналд Трамп би можел да се обиде да го стави Гренланд под американска контрола на начин што би предизвикал сериозен геополитички потрес. Според нивните проценки, таков чекор не би морал да биде проследен со класични дипломатски или воени процедури, туку би можел да се случи со еднострана и симболична објава на социјалните мрежи, што би создало парализа во рамките на НАТО.
Како што анализира весникот „Атлантик“, ваков потег би ја ставил Европската унија, а особено Данска, во исклучително тешка позиција. Во Копенхаген постои страв дека ниту Данска, ниту ЕУ немаат доволно политичка или безбедносна моќ да спречат ваква иницијатива од страна на САД, доколку таа биде спроведена како свршен чин.
Трамп во минатото јавно тврдеше дека на Соединетите Американски Држави „апсолутно им треба Гренланд“, изјава која во Данска и пошироко во Европа беше протолкувана како јасен експанзионистички сигнал. Според „Атлантик“, негови блиски соработници, меѓу кои и Стивен Милер, изразиле став дека воена интервенција воопшто не би била потребна, бидејќи, како што тврдат, нема кој реално да се спротивстави на американското преземање на островот.
Овие изјави предизвикаа бурни реакции во Данска. Данскиот пратеник Расмус Јарлов јавно ја оспори ваквата логика, потенцирајќи дека претпоставката оти Данска и нејзините сојузници не би реагирале е погрешна. Тој нагласи дека борбата за зачувување на суверенитетот не смее однапред да се отфрли како невозможна.
Премиерката на Данска, Мете Фредериксен, во повеќе наврати истакна дека ваквите закани мора да се сфатат сериозно и дека безбедносните импликации не смеат да се потценуваат, особено во контекст на веќе нестабилната глобална политичка сцена.
Украина како средство за притисок врз Европа?
Дополнителна загриженост кај европските лидери предизвикува можноста Трамп да ја искористи американската поддршка за Украина како средство за политички притисок. Според дипломатски извори, постои страв дека тој би можел да условува или да ја намали поддршката за Киев доколку европските држави отворено се спротивстават на неговите амбиции поврзани со Гренланд.
Британскиот премиер Кир Стармер јавно изјави дека за иднината на Гренланд треба да одлучуваат исклучиво Гренланд и Данска, додека францускиот министер за надворешни работи порача дека островот „не е на продажба, ниту може да биде грабнат“.
Во исто време, европските десничарски и таканаречени „суверенистички“ партии покажуваат поделени ставови. Според анализата на бриселскиот портал „Политико“, дел од нив молчат за прашањето, други отворено го поддржуваат Трамп, додека трети ја осудуваат можната американска интервенција, не само во контекст на Гренланд, туку и поради претходните настани во Венецуела.
Дали членот 5 од НАТО може да биде активиран?
Гренланд е дел од Кралството Данска, а Данска е полноправна членка на НАТО. Тоа значи дека секое насилно или нелегитимно преземање на Гренланд би можело да се толкува како напад врз земја-членка, што би го активирало членот 5 од Северноатлантскиот договор. Овој член предвидува дека напад врз една членка се смета за напад врз сите, што би можело да доведе до длабока криза во трансатлантската алијанса.
Иако постојат поединци на Гренланд кои гледаат позитивно на идејата за поголема независност од Данска, истражувањата на јавното мислење не покажуваат значителна поддршка за замена на данското со американско знаме. Дел од жителите, според медиумите, избегнуваат јавно да зборуваат за ова прашање од страв од социјални и професионални последици.
Гренланд има околу 56.000 жители и широка автономија во рамките на данското кралство, но надворешната политика и безбедноста остануваат под контрола на Копенхаген. Островот има силен културен и историски идентитет, што дополнително ја усложнува можноста за радикална промена на неговиот статус.
Ново сценарио по примерот на Венецуела?
По соборувањето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро, Трамп јавно објави дека САД сега „управуваат со Венецуела“, што, според „Атлантик“, може да го охрабри да ја гледа силата како легитимно средство за редефинирање на глобалниот поредок. Успехот на операцијата во Каракас, спроведена под образложение за враќање на демократијата, се наведува како пример за новата американска стратегија на директен и отворен притисок.
Политичкиот директор на унгарската влада и главен советник на премиерот Виктор Орбан, Балаш Орбан, во изјава за „Политико“ оцени дека со ваквите потези Трамп само ги следел американските национални интереси, кои, според него, јавно се обврзал да ги брани.
Меѓу истакнатите лидери на европската десница, единствена што јавно се спротивстави на американската интервенција во Венецуела и на реториката поврзана со Гренланд е Марин Ле Пен, неформална лидерка на францускиот екстремно десничарски Национален собир.
