НАЈЦРНИОТ ДЕН ВО ФУДБАЛОТ: Навивачите тргнаа кон излезот, а тогаш настана хорор!

Една од најголемите фудбалски трагедии, кога на натпревар меѓу Перу и Аргентина настрадаа 328 навивачи, се случи на 24 мај 1964 година за време на квалификацискиот натпревар за Олимписките игри во Токио. И понатаму не е утврдено кој е виновен за трагедија од вакви размери – полицијата која употреби прекумерна сила и испука солзавец кон трибините, или бесните навивачи незадоволни од судењето на уругвајскиот судија.

Перу играше на својот Национален стадион, кој можеше да прими 53.000 луѓе. Се проценува дека тој ден на трибините имало нешто повеќе од 47.000 навивачи.

Неколку минути пред крајот на мечот, Кило Лобатон блокира еден удар на аргентински дефанзивец, топката се одби и погоди во голот на Аргентина. Уругвајскиот судија Анхел Едуардо Пазос го прекина воодушевувањето на стадионот, поништувајќи го голот поради наводен фаул. Тој потег ги покрена нередите, пишува РТС.

За тоа како изгледаше трагедијата која ја потресе целата перуанска нација, од агол на сведоците и членовите на семејствата на жртвите, ви го пренесуваме во целост архивскиот текст на НИН, преземен од листот „Sports Illustrated“ од 2 мај 1965 година, по повод првата годишнина, во бројот 747 под наслов „20 минути ужас на фудбалскиот стадион“.

20 минути ужас на фудбалскиот стадион

„Залудно се обидувам да си објаснам како можеше тоа да се случи, но одговор нема“, вели Марија Родригез, која го загуби својот петнаесетгодишен син во таа несреќа. „Тоа може да се случи во некој страшен земјотрес или поплава. Но, да се случи во недела на еден фудбалски натпревар на кој мојот син отиде за да се разоноди, тоа не може да се сфати“.

Трагедијата која сè уште ги прогонува оние што ја преживеаја се случи на 24 мај претходната година. Денот беше прилично облачен, бидејќи маглата што ја донесе ветерот од Пацификот сè уште не беше крената од градот. Фудбалските навивачи беа во вистинска грозница, бидејќи тоа беше голем меч меѓу националните екипи на Перу и Аргентина кои се бореа за квалификации за Олимпијадата во Токио. Само два национални тима од Јужна Америка можеа да учествуваат на тие игри, па затоа овој меч требаше да го одлучи вториот финалист.

Фудбалот е најпопуларната игра во Јужна Америка, како воочува и во Европа, па многу навивачи од внатрешноста патуваа цела ноќ за да стигнат навреме да набават билети. Многу работници штедеа со недели за да купат билет. Некои луѓе тоа го сметаа за вистински празник, па ги поведоа и своите жени и деца на натпреварот. Модерниот, бетонски стадион беше распродаден. На десет минути пред почетокот на мечот стадионот беше затворен, иако маса народ која не успеа да дојде до билети остана надвор.

На стадионот публиката беше оптимистички расположена, што се гледаше по многуте знамиња кои се вееја на сите страни. Една група момчиња се договараа како ќе ги прескокнат оградите по завршувањето на натпреварот и ќе ги носат играчите на Перу низ целиот стадион на раце.

Бидејќи Јужноамериканците се познати како многу бучни навивачи, полициските сили беа добро опремени за секој случај. Освен што беше зголемен бројот на полицајци, тие носеа шлемови на главите, а беа вооружени со пиштоли, палки и бомби со солзавец.

Непризнатиот гол

Нередите на фудбалските натпревари не беа ништо ново на стадионите во Перу. Перуанците лесно се „палеа“ и им даваа слобода на своите импулси. За нив не беше ништо необично да упаднат на теренот и да ги нападнат судијата и играчите.

Играта започна точно во три часот. Додека Аргентинците играа многу смирено, Перуанците напаѓаа со огромна жестокост, но токму поради таа жестокост правеа големи грешки. Масата беше во вистинска грозница. Првото полувреме заврши без голови.

Во дваесет и третата минута од второто полувреме Аргентинците постигнаа гол. Тоа беше ладен туш за ватрените навивачи на Перу. Но, перуанските играчи не паднаа со духот и нападнаа уште пожестоко. Десет минути подоцна и тие постигнаа гол и израмнија на 1:1. Меѓутоа, судијата Едуардо Пазос од Уругвај не сакаше да го признае голот, тврдејќи дека непосредно пред самиот гол свирел фаул од перуанскиот бек.

Таа одлука на судијата предизвика вистинска бура на стадионот. Масата урлаше, се закануваше и почна да фрла празни шишиња и делови од седиштата кон судијата. Чуварот на игралиштето Дионисио Пинас раскажуваше подоцна:

„Работев на тој стадион 23 години, но никогаш немав видено ништо слично. Се наоѓав во мојата куќарка и набљудував што се случува. Не се осмелував никого да опоменам да не ги крши седиштата. Бесот на масата беше толкав што почнаа да ја рушат и мојата куќарка, така што едвај жив се извлеков“.

Железната ограда која ги делеше гледачите од теренот беше висока околу три метри. Па сепак, тоа не спречи еден огнен навивач да ја прескокне и да тргне кон судијата. Но, полицијата реагираше брзо и го фати напаѓачот. Уште еден човек успеа да продре на теренот, но и тој беше фатен. Двајцата добија по неколку удари со гумена палка.

Нападот кон излезот

Чувствувајќи го сè поголемиот бес што се акумулираше во масата и нервозата меѓу играчите, а исто така засипан со шишиња и делови од седишта, судијата го прекина натпреварот. Тоа беше врвот кој ја доведе масата до лудило. Неколку десетици луѓе на северната страна јурнаа кон оградата за да се искачат на неа. Одбиени од оградата, гледачите сепак не се предаваа. Тие легнаа на земја и почнаа со нозете ритмички да удираат во оградата. И покрај тоа што беше цврста, оградата не издржа – на три места попушти и се создадоа три бреши низ кои гледачите втрчаа на теренот.

Командантиот на полицијата увиде дека единствен начин да се спречи крвопролевање е да се оневозможи понатамошен контакт меѓу разбеснетите гледачи и полицијата. Тој им нареди на своите луѓе да фрлат бомби со солзавец кон отворите во оградата. Јужниот ветер го понесе белиот гас кон северниот дел од гледалиштето, каде што масата беше најгуста. А тогаш, од непознати причини, полицијата почна да фрла бомби со солзавец и кон гледачите на трибините, кои дотогаш беа релативно мирни.

Илјадници гледачи беа привремено ослепени и се гушеа од кашлица. Тие се обидоа да се пробијат кон најоддалечениот крај на игралиштето за да дојдат до чист воздух. Но, вознемирените гледачи почнаа да трчаат без глава во сите правци. А тогаш некој почна да вика: „Кон излезот! Кон излезот!“ и целата маса јурна натаму.

Меѓутоа, за да се дојде до излезот, мораше да се помине низ еден подземен тунел кој беше широк околу четири метри. Во тој налет кон излезот мажи, жени и деца паѓаа на земјата, каде што умираа во најгрозна смрт, изгазени од останатите. Три полицајци пред влезот беа буквално раскинати за миг.

А тогаш дојде врвот на ужасот. Челичните порти кои служеа за излез од тунелот беа затворени! Масата која јуришаше низ тунелот се најде збиена како во конзерва пред челичните порти. Луѓето се обидуваа да се вратат назад, но масата која сè повеќе пристигнуваше ги притискаше сè пострашно. Голем број луѓе умираа стоејќи, од притисокот.

Сведоштва на преживеаните

Дваесет и шестгодишниот работник Доминго Базан, кој тогаш беше сериозно повреден, се сеќава на тој ужас:

„Иако бев присебен, ништо не можев да направам бидејќи масата ме носеше така што воопшто не ја допирав земјата. Чувствував дека ќе издивнам од притисокот кој ме стегаше како со некои железни клешти. Децата врискаа и ги викаа родителите на помош. Кога дојдов на себе, бев во болница. Едната нога ми беше скршена на три места, другата на едно место, а имав и три скршени ребра“.

Лудилото од стадионот набрзо се пренесе и на улиците. Народот почна да фрла камења и цигли кон полицијата, превртуваше автомобили, палеше канцеларии и дуќани. Кај северната трибина, грозно унаказените тела на мажи, жени и деца почнаа да се изнесуваат од игралиштето и да се редат по улиците и тротоарите. Свештениците, бледи како смрт од ужасот, се движеа меѓу лешевите читајќи ги последните молитви.

Рибарот Кевалос Кирос, кој ја повел целата своја фамилија – сопругата и петте деца – раскажа:

„Ние бевме малку настрана, па мислев дека ќе бидеме поштедени од општата гужва. Но, набрзо бранот од масата нè зафати и нè раздвои. Сите пет мои деца и мојата сопруга беа прегазени до непрепознатливост“.

Заташкување на трагедијата

Точниот број на загинати луѓе во оваа грозна несреќа никогаш не можеше прецизно да биде утврден во првиот момент, но официјалната бројка изнесува 328 мртви на самиот стадион, додека повеќе од 500 лица здобија потешки и полесни повреди. Уште десетина луѓе подоцна починаа во болниците од здобиените рани.

Нередите продолжија на улиците цели три часа. Крадците го искористија моментот и украдоа повеќе од 100 возила, а 21 затвореник побегна од локалниот затвор.

Полицијата тој ден употреби и огнено оружје на улиците. Според зборовите на очевидците, голем број луѓе умираа на улиците од последици на ранување, иако тоа во официјалните извештаи делумно се прикриваше.

За количината на насилство надвор од стадионот се бараа и подлабоки корени. Се смета дека целата трагедија била само уште едно одмерување на силите меѓу државата и народот во турбулентниот политички период во Јужна Америка во шеесетите години.

• Најголемата одговорност за трагедијата беше префрлена на командантот на полицијата, Хорхе Азамбуја, кој нареди да се испука солзавецот во публиката. Тој беше осуден на затворска казна од 30 месеци.
• Вториот виновник беше судијата Бенхамин Кастанеда, кој ја истражуваше несреќата. Тој беше казнет бидејќи извештајот го предаде со шест месеци задоцнување и не присуствуваше на обдукциите како што вети. Судијата во својот извештај ја обвини тогашната власт и полицијата дека намерно го испровоцирале инцидентот и дека ги сокриле вистинските имиња и број на загинатите.