Замислете свет во кој по илјадници години повторно чекори животно кое одамна исчезнало од планетата. Сценарио што досега беше дел само од научната фантастика, денес станува тема за сериозни научни истражувања – дали човекот навистина може да го врати волнениот мамут?
Приказната започнува длабоко во сибирскиот вечен мраз, каде што природата со илјадници години ги зачувувала остатоците од древните животни. Токму таму, во 2012 година, руско-корејски истражувачки тим предводен од Североисточниот федерален универзитет во Јакутија објави едно од најинтересните откритија во последните децении.
За време на експедицијата „Јана-2012“, научниците пронашле влакна, меко ткиво и коскена срж од волнен мамут. Наодот предизвикал огромен интерес бидејќи постоела надеж дека дел од биолошкиот материјал можеби содржи зачувани клеточни структури кои би можеле да помогнат во идните обиди за клонирање.
Сепак, научниците веднаш предупредиле дека постои огромна разлика меѓу пронаоѓање добро сочувани остатоци и создавање живо животно. Фактот дека ткивото изгледа зачувано не значи дека клетките сè уште можат да функционираат или дека генетскиот материјал може директно да се искористи за создавање нов организам.
ПОТРАГА ПО „ЖИВА“ ДНК ВО ВЕЧНИОТ МРАЗ
Североисточниот дел на Јакутија е едно од најбогатите места во светот за откривање остатоци од исчезнати животни. Пермафростот – слој замрзната земја кој со илјадници години останува под ниски температури – понекогаш ги зачувува телата на животни многу подобро отколку што научниците очекуваат.
Токму поради тоа, истражувачите долго време се обидуваат да пронајдат доволно зачуван клеточен материјал од мамут кој би можел да се искористи за понатамошни генетски експерименти.
Шефот на експедицијата, Семјон Григориев, тогаш објасни дека целта на истражувачите била да се утврди дали во пронајдените примероци постојат структури што навистина претставуваат зачувани клетки или станува збор само за остатоци од древно ткиво.
Токму ова е клучниот момент во науката – секое големо откритие мора да биде детално анализирано, проверено и потврдено пред да се извлечат големи заклучоци.
НЕ СЕ РАБОТИ ЗА КЛАСИЧНО „ОЖИВУВАЊЕ“ НА МАМУТ
Иако јавноста често зборува за „враќање на мамутите“, научната реалност е многу посложена. Класично клонирање би барало совршено зачувано клеточно јадро, а тоа е најголемиот проблем кај животни кои исчезнале пред илјадници години.
Со текот на времето, ДНК постепено се распаѓа, се оштетува и се меша со генетски материјал од околината. Поради тоа, денешните проекти повеќе се насочени кон создавање животно кое би имало одредени карактеристики на мамутот, а не буквално враќање на истото животно од минатото.
Компанијата Colossal Biosciences, која работи на генетски истражувања поврзани со изумрени видови, зборува за создавање студоотпорен слон со одредени особини слични на волнениот мамут – како густа влакнеста покривка, адаптација кон студ и промени поврзани со метаболизмот.
Тоа значи дека идниот „мамут“ можеби нема да биде вистински мамут во биолошка смисла, туку генетски изменет потомок на денешните слонови со карактеристики наследени од нивните древни роднини.
НАУКАТА И ДОВЕРБАТА: КОГА ГОЛЕМИТЕ ВЕТУВАЊА БАРААТ ВНИМАНИЕ
Во приказната за враќањето на мамутот се појавува и името на јужнокорејскиот научник Hwang Woo-suk, познат по истражувања во областа на клонирањето животни, но и по голем научен скандал поврзан со негови истражувања.
Хванг претходно беше сметан за еден од најистакнатите научници во областа на клонирањето, особено по создавањето на првото клонирано куче Snuppy во 2005 година. Подоцна, дел од неговите научни трудови беа доведени под сериозно сомневање, што отвори прашања за важноста на проверката и транспарентноста во научните истражувања.
Токму затоа приказната за мамутите не е само приказна за генетика и технологија. Таа е и приказна за довербата – бидејќи колку е поголемо ветувањето, толку поголема мора да биде и научната одговорност.
ПОСЛЕДНИТЕ МАМУТИ НЕ ИСЧЕЗНАЛЕ ОДЕДНАШ
Волнените мамути не исчезнале во еден момент. Долго време се сметаше дека целата популација исчезнала на крајот од последното ледено доба, но новите истражувања покажаа дека мали групи преживеале уште илјадници години.
Еден од најпознатите примери се мамутите на островот Ст. Пол кај Алјаска, каде што последните припадници на овој вид живееле пред околу 5.600 години.
Тоа значи дека последните мамути постоеле во време кога човечките цивилизации веќе започнувале да создаваат први големи населби и општества. Нивното исчезнување не се случило во некоја далечна праисториска ера, туку во период кој временски не е толку далеку од најраната човечка историја.
АКО МАМУТОТ СЕ ВРАТИ, ЌЕ СЕ ВРАТИ ВО СОСЕМА ДРУГ СВЕТ
Најголемото прашање можеби не е дали човекот може да создаде животно слично на мамут, туку дали светот денес е подготвен за такво нешто.
Мамутите некогаш живееле во огромни ледени пространства со специфичен екосистем. Денес климата е различна, природната средина е променета, а човекот има огромно влијание врз планетата.
Доколку еден ден навистина се појави животно со карактеристики на волнен мамут, тоа нема да биде враќање на старото минато. Ќе биде создавање нешто ново – организам кој ќе постои во свет обликуван од човечката технологија.
Токму затоа приказната за мамутот не е само приказна за исчезнато животно. Таа е приказна за границите на човечкото знаење, за моќта на науката и за одговорноста што доаѓа со секој нов чекор.
Можеби најголемото откритие не е дека човекот може да го врати минатото, туку дека конечно почнува да сфаќа колку голема одговорност носи кога ќе се обиде да го промени идниот тек на природата.
