Го гледате човекот и веднаш знаете дека ви е познат. Се сеќавате каде сте го запознале, што работи или во каков контекст сте го виделе, но кога треба да го кажете неговото име – едноставно не ви доаѓа.
Иако многумина ова го толкуваат како знак на лоша меморија, когнитивните истражувања покажуваат дека препознавањето лице и потсетувањето на нечие име не се идентични ментални процеси.
Кога ќе видиме позната личност, мозокот најпрво го препознава лицето како познато. Потоа можат да се активираат други информации поврзани со неа – професијата, местото каде сме се запознале, гласот или некој заеднички настан. Дури потоа доаѓа обидот да се „извлече“ конкретното име.
Токму затоа може да знаеме речиси сè за некого, а сепак во тој момент да не можеме да се сетиме како се вика.
Зошто имињата се толку тешки за паметење?
Имињата имаат една специфична карактеристика – сами по себе обично не содржат многу информации за човекот.
Ако некој ви каже дека одредена личност е лекар или архитект, мозокот може веднаш да ја поврзе професијата со цела мрежа од информации. Но, имињата како Марко, Елена или Никола сами по себе не кажуваат речиси ништо за личноста.
Мозокот затоа мора да создаде посебна асоцијација меѓу конкретното лице и конкретното име.
Тука се појавува и познатиот феномен „на врвот на јазикот“. Сигурни сте дека го знаете името, можеби дури чувствувате дека ќе го препознаете веднаш штом некој друг го каже, но не можете самостојно да го изговорите.
Интересно е што понекогаш името ни се враќа сосема неочекувано – неколку минути или часови подоцна. Тоа покажува дека информацијата не мора да била избришана од меморијата, туку во конкретниот момент сме имале проблем да пристапиме до неа.
Со возраста ова може да биде почесто
Истражувањата покажуваат дека поврзувањето лица со имиња може да стане потешко со стареењето, вклучително и кај здрави луѓе.
Самото повремено заборавање нечие име, особено кога личноста ја препознаваме и знаеме други информации за неа, не значи автоматски дека постои когнитивно нарушување.
Поголемо внимание бараат ситуации во кои проблемите со меморијата стануваат пошироки и зачестени – на пример, кога човекот повеќе не препознава познати лица или заборава значајни информации поврзани со нив.
Постои и едноставен начин што може да помогне при запознавање нови луѓе. Наместо само да го слушнете името, обидете се веднаш да го употребите во разговорот и да го поврзете со дополнителна информација.
Наместо само „Марко“, создадете асоцијација како „Марко студира архитектура“. Наместо само „Соња“ – „Соња живее во Куманово“.
На тој начин името повеќе не останува изолиран збор, туку станува дел од поширока мрежа информации што мозокот полесно може повторно да ја пронајде.
