Македонските земјоделци се соочуваат со сè поголем финансиски притисок. Трошоците за производство продолжуваат да растат, додека цените по кои ги продаваат своите производи во одредени категории се намалуваат. Во исто време, граѓаните на продажните места не забележуваат значително поевтинување на храната.
Најновите статистички податоци покажуваат дека во август 2026 година цените на средствата и услугите што се користат во земјоделството биле за 7 проценти повисоки во споредба со истиот месец минатата година.
Од друга страна, просечните продажни цени на земјоделските производи забележале пад од 2,2 проценти.
Особено загрижувачки е растот на трошоците за енергија, гориво и мазива, кои поскапеле за дури 15,8 проценти. Земјоделските машини и опремата биле поскапи за 13,4 проценти, транспортната опрема за 19,6 проценти, а ветеринарните услуги за 10,2 проценти.
Дополнителен товар претставуваат и повисоките цени на ѓубривата и средствата за заштита на растенијата, кои бележат раст од 4, односно 2,8 проценти.
Истовремено, производителите на овошје и зеленчук се соочуваат со намалување на откупните цени.
Според податоците за август, зеленчукот поевтинил за 6,4 проценти, овошјето и грозјето за 7,2 проценти, додека кај сточарските производи е регистриран пад од 7,7 проценти.
Сепак, состојбата не е иста во сите земјоделски гранки. Кај индустриските култури е забележан раст на цените од 19 проценти, а кај добитокот за колење од 9 проценти.
Ваквите разлики покажуваат дека дел од производителите се соочуваат со значително поголеми проблеми од другите.
Особено тешка е ситуацијата за земјоделците кои произведуваат лесно расиплива храна. Овошјето и зеленчукот мора да се продадат во релативно краток период, што често ги принудува производителите да прифатат неповолни откупни цени за да избегнат дополнителни загуби.
Но, додека земјоделците се жалат на ниски откупни цени, потрошувачите продолжуваат да плаќаат високи суми за прехранбените производи.
Во септември 2026 година храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за дополнителни 0,5 проценти во споредба со претходниот месец, додека годишната инфлација изнесувала 2,7 проценти.
Ова ја отвора дилемата зошто намалувањето на откупните цени не се чувствува подеднакво и во маркетите.
Сепак, разликата меѓу цената што ја добива земјоделецот и онаа што ја плаќа купувачот не претставува автоматски заработка за трговците.
Пред храната да стигне до продажните полици, таа поминува низ повеќе фази, меѓу кои откуп, селекција, пакување, складирање, транспорт и дистрибуција. Секоја од овие активности носи дополнителни трошоци.
Податоците од анализата на Министерството за економија и труд, спроведена врз 55 најпродавани производи во четири трговски синџири, покажале дека во разгледуваниот период набавните цени пораснале за 1,01 процент, а продажните за 0,43 проценти.
Во истиот период, просечната бруто-профитна маржа на трговците се намалила од 16,28 на 15,80 проценти.
Овие бројки покажуваат дека проблемот не може да се објасни единствено преку трговските маржи.
Еден од најголемите предизвици останува слабата преговарачка позиција на поединечните земјоделци, особено кога располагаат со големи количества производи што мора брзо да ги продадат.
Како можни решенија се издвојуваат подобро организирање на производителите, земјоделски задруги, договорно производство, инвестирање во ладилници и развој на домашни преработувачки капацитети.
Дополнително, Македонија има Закон за забрана на нефер трговски практики во синџирот на снабдување со земјоделски и прехранбени производи, кој треба да придонесе за поправедни односи меѓу производителите, откупувачите и трговците.
Сепак, економската состојба на земјоделците зависи и од приносите, субвенциите, временските услови, увозната конкуренција и вкупните производствени трошоци.
Порастот на трошоците од 7 проценти, проследен со намалување на продажните цени од 2,2 проценти, не значи дека секој земјоделец остварил загуба, но укажува на сериозен притисок врз профитабилноста на производството.
Доколку ваквите трендови продолжат, дел од земјоделците би можеле да се соочат со сè поголеми тешкотии во одржувањето на својата дејност.
Прашањето што останува е како да се обезбедат прифатливи цени за потрошувачите, а истовремено домашните производители да заработуваат доволно за да продолжат со производство.
