Имало едно време кога името на Велес не било поврзано само со Вардар, старите маала и богата занаетчиска традиција. Градот бил познат и по својата индустрија, а меѓу најзначајните фабрики што го обележале повоениот развој на Велес била „Порцеланка“ – фабриката за порцелан и керамички плочки „Борис Кидрич“.
Нејзината приказна започнува во периодот на силната индустријализација на тогашна Југославија. Според архивски напис објавен во весникот „Борба“ во март 1980 година, изградбата на фабриката започнала во 1949 година, а со производство се започнало во 1953 година. Неколку децении подоцна, Порцеланка веќе била еден од најголемите индустриски колективи во Велес.
Во 1980 година, кога фабриката го одбележувала својот развој од првите децении, во неа работеле околу 2.300 работници, организирани во три основни организации на здружен труд. Во тогашниот напис фабриката била опишана како најсилен југословенски производител во својата гранка.
Порцеланка не била фабрика во која се произведувал само еден вид производ. Од нејзините погони излегувале порцелански производи за домаќинствата, санитарна керамика, како и ѕидни и подни керамички плочки. Во архивските записи од тој период се наведува дека производите на „Борис Кидрич“ биле присутни на југословенскиот пазар и се споредувале со најквалитетните увозни производи.
Посебна приказна е развојот на дизајнот во фабриката. Порцеланка не била само место за масовно производство, туку и центар во кој се создавале нови форми и дизајни. Истражувањата за фабриката покажуваат дека во 1955 година таму бил ангажиран индустриски дизајнер, што се смета за значаен момент во развојот на индустрискиот дизајн во Македонија и тогашна Југославија.
Меѓу луѓето кои оставиле трага во историјата на фабриката бил и Милан Терзиовски, чија работа е поврзана со развојот на дизајнот на порцеланските производи. Во фабриката работеле и други дизајнери и декоратери, а нивните решенија биле претворани во производи кои потоа се произведувале во големи серии.
Во најдобрите периоди, бројот на вработени бил уште поголем. Според истражувањето претставено во 2025 година, во Порцеланка во одреден период работеле до околу 4.000 луѓе. Фабриката во текот на своето постоење произведувала милиони предмети, кои наоѓале место во домовите не само низ поранешна Југославија, туку и надвор од неа.
Во 1960-тите и 1970-тите години порцеланот бил неизоставен дел од многу југословенски домови. Декоративни чинии, сервиси за кафе и чај, фигури, вазни и други предмети често биле дел од витрините и регалите во дневните соби. Велешката Порцеланка произведувала токму такви предмети, но и производи со практична употреба.
Во фабриката се создавале и позлатени сервиси за кафе и чај, а дел од производите биле особено барани. Истражувањата за историјата на Порцеланка сведочат дека нејзиниот порцелан се пласирал на југословенскиот пазар, но и на странски пазари.
Интересен дел од историјата на фабриката е и начинот на кој работниците во првите децении стигнувале до своите работни места. Во 1950-тите, по формирањето на големите велешки индустриски комбинати, меѓу кои Порцеланка и Свилара, се појавил сериозен проблем со организирањето на превозот на големиот број работници. Поради тоа, работници од Порцеланка и Свилара на работа оделе и со товарен воз, додека за административниот кадар бил обезбеден автобус.
Колку Порцеланка била значајна за градот покажува и фактот што во 1970 година, при посетата на Титов Велес, Јосип Броз Тито ги посетил двата најголеми индустриски капацитети во градот – свиларскиот комбинат „Нонча Камишова“ и фабриката за производство на порцелан „Борис Кидрич“.
Во фабриката постепено се модернизирале производството и асортиманот. Се инвестирало во нови погони, а во подоцнежниот период била набавена и нова линија за производство на плочки од Италија, преку кооперативен аранжман. Во процесот на производство се користеле суровини од повеќе земји, меѓу кои Полска, Чехословачка, Русија, Италија и Германија.
Порцеланка функционирала речиси половина век. Истражувањата за нејзината историја го опфаќаат периодот од 1954 до 2003 година, во кој фабриката прераснала од повоен индустриски проект во еден од препознатливите симболи на велешката индустрија.
За генерациите велешани кои работеле таму, Порцеланка не била само фабрика. Тоа било место каде што се поминувал најголем дел од работниот век, каде што се создавале пријателства и каде што илјадници семејства ја граделе својата егзистенција.
Денес од времето на големиот индустриски Велес останаа фотографии, стари предмети, архивски документи и сеќавања на луѓето кои ги поминале своите работни години во фабричките погони. Но приказната за Порцеланка останува важен дел од историјата на градот – приказна за времето кога од Велес секојдневно заминувале производи направени од рацете на илјадници работници и кога името „Борис Кидрич“ било препознатливо далеку надвор од градот.
