Додека Полска постепено станува земја во која дел од иселениците се враќаат поради подобрите економски можности, Македонија продолжува да се соочува со сериозен одлив на млади и квалификувани работници.
Повисоките плати, развојот на технолошката индустрија и новите можности за вработување ја претвораат Полска во сè попривлечна дестинација и за сопствените граѓани кои претходно заминале во странство.
Во изминатите три децении, оваа европска земја помина низ голема економска трансформација. Од држава позната по масовно иселување на работници кон Западна Европа, Полска израсна во значаен индустриски и технолошки центар.
Според податоците наведени во анализата, полскиот БДП по жител, пресметан според куповната моќ, во 2025 година достигнал 81 процент од просекот на Европската Унија.
За споредба, во деведесеттите години овој показател изнесувал приближно 40 проценти од европскиот просек.
Значајна улога во развојот имале странските инвестиции, европските фондови, изградбата на инфраструктура и отворањето работни места во сектори со поголема додадена вредност.
Сепак, и покрај економскиот напредок, Полска и понатаму се соочува со растечки трошоци за живот, особено во поголемите градови.
Македонија со загрижувачки податоци за иселувањето
Во Македонија ситуацијата е поинаква.
Според податоците што ги наведува ОЕЦД, во 2024 година околу 535.000 македонски граѓани живееле во странство, наспроти приближно 437.000 во 2015 година.
Проценетата стапка на емиграција изнесува 24,2 проценти, што укажува на сериозни демографски предизвици за земјата.
Иселеничкиот бран има и економски последици.
Според анализите цитирани во извештајот на ОЕЦД, загубата на високообразовани кадри се проценува на околу 0,8 проценти од БДП годишно, додека пошироките економски ефекти поврзани со иселувањето се проценуваат меѓу 5,15 и 8,34 проценти од БДП.
Дури 58 проценти од анкетираните компании го оцениле недостигот од квалификувани работници како умерена или сериозна пречка за нивното работење.
Дополнителен предизвик е недостигот од работници во повеќе стопански дејности, поради што Македонија сè почесто разгледува можности за ангажирање странска работна сила.
За 2026 година е предвидена квота од 10.000 странски работници.
Но, увозот на работна сила не може самостојно да го реши проблемот со заминувањето на домашните квалификувани кадри.
Што може да научи Македонија од Полска?
Полскиот пример покажува дека повисоките плати се важни, но не се единствениот услов за задржување и враќање на иселениците.
Потребни се подобри работни места, инвестиции во нови технологии, квалитетно образование и посилна поврзаност меѓу домашните компании и странските инвеститори.
Особено значајна е можноста младите да изградат долгорочна професионална кариера во сопствената држава, наместо таквите можности да ги бараат исклучиво во странство.
Важна улога имаат и здравството, квалитетот на јавните услуги, правната сигурност и довербата во институциите.
Полска покажува дека земја која некогаш се соочувала со масовно иселување може постепено да создаде услови за враќање на дел од своите граѓани.
За Македонија, клучното прашање останува како да се создадат подобро платени и поквалитетни работни места, но и услови во кои младите ќе гледаат перспектива за себе и своите семејства.
Бидејќи борбата против иселувањето не се добива само со повисоки плати, туку и со создавање доверба дека иднината може да се гради дома.
