На 30 јули, кога ширум светот се одбележува Светскиот ден против трговија со луѓе, вниманието повторно е насочено кон еден од најсериозните облици на организиран криминал. Годинава, Обединетите нации ја испраќаат пораката „Заробени зад измамата“, предупредувајќи на сè почестите случаи во кои луѓе се намамени со лажни ветувања за работа, а потоа завршуваат во рацете на криминални мрежи. Официјалните податоци покажуваат дека овој проблем не ја одминува ниту Македонија, каде што во периодот од 2019 до 2024 година биле идентификувани 46 жртви на трговија со луѓе.
Светскиот ден против трговија со луѓе е воспоставен во 2013 година со резолуција на Генералното собрание на Обединетите нации, со цел да се подигне јавната свест за положбата на жртвите и да се поттикне поголема заштита на нивните права, безбедност и достоинство. Претходно, во 2010 година, беше усвоен и Глобалниот план за акција за борба против трговијата со луѓе, кој ги повикува државите на координирани мерки за спречување и сузбивање на оваа појава.
Оваа година акцентот е ставен на новата форма на експлоатација, при која луѓе преку лажни огласи за работа се намамуваат во странство, а потоа се принудени да учествуваат во интернет-измами и други облици на сајбер-криминал. Според генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, станува збор за една од најбрзо растечките форми на трговија со луѓе, која се шири со помош на современите технологии и вештачката интелигенција.
Криминалните групи на овој начин остваруваат огромна нелегална заработка, додека жртвите се соочуваат со закани, присила и целосна зависност од нивните експлоататори. Поради тоа, Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал активно работи со повеќе држави, особено во Југоисточна Азија, за подобрување на откривањето на жртвите и поефикасно гонење на сторителите.
Глобалните податоци покажуваат дека проблемот е далеку поголем отколку што изгледа. Според проценките на Меѓународната организација на трудот, во 2021 година околу 27,6 милиони луѓе живееле во услови на современо ропство, кое опфаќа присилен труд, присилен брак и други форми на експлоатација поврзани со трговијата со луѓе.
Најчести облици на експлоатација остануваат присилниот труд и сексуалната експлоатација, но меѓународните организации предупредуваат дека трговијата со луѓе опфаќа и присилни бракови, домашно ропство, регрутирање деца во вооружени конфликти, како и нелегална трговија со органи.
Во Македонија, според податоците на Советот на Европа, во периодот од 2019 до 2024 година биле идентификувани 46 жртви на трговија со луѓе. Организацијата предупредува дека жртвите често се соочуваат со долготрајни судски и административни процедури, што претставува дополнителен товар за лица кои веќе претрпеле сериозна експлоатација.
Особена загриженост предизвикуваат и случаите на присилен брак на малолетни девојчиња. Иако во одредени средини тие се претставуваат како традиционални бракови, меѓународните организации предупредуваат дека во дел од случаите станува збор за форма на трговија со луѓе и сериозна злоупотреба.
Колку е актуелен проблемот покажува и меѓународната операција „Global Chain“, реализирана во јуни 2026 година во рамките на Европската мултидисциплинарна платформа за закани од криминал (EMPACT), во која учествувале 59 држави.
За време на акцијата во Македонија биле откриени три кривични дела за фалсификување исправи и 49 прекршоци, од кои најголемиот дел ги сториле странски државјани. Дополнително, бил регистриран и случај на нелегално посвојување, за кој е отворена истрага поради сомневање за трговија со луѓе со цел присилно питачење.
На меѓународно ниво, во рамките на истата операција биле уапсени 1.024 лица, додека биле идентификувани 2.070 жртви и потенцијални жртви, меѓу кои и 162 малолетници, што уште еднаш ја покажува сериозноста на овој глобален проблем.
Во Македонија, борбата против трговијата со луѓе се спроведува преку координација на повеќе институции, меѓу кои Националната единица за спречување криумчарење мигранти и трговија со луѓе при Министерството за внатрешни работи, Националниот механизам за упатување, центрите за социјална работа, трудовите инспектори и невладините организации. Експертите истовремено укажуваат дека се потребни дополнителни мерки, како фонд за обесштетување на жртвите и посилна психосоцијална поддршка за нивна успешна ресоцијализација.
Современата трговија со луѓе одамна не се сведува само на присилен труд или сексуална експлоатација. Со развојот на технологијата, криминалните мрежи сè почесто ги користат интернетот и лажните понуди за работа како средство за регрутирање нови жртви. Последните меѓународни акции покажуваат дека оваа закана сè повеќе ја засега и Македонија, поради што институциите и граѓаните треба да бидат особено внимателни и навреме да ги препознаваат ризиците.
