Смртта на Ратко Младиќ на 27 август повторно ги отвори старите поделби во Србија и Босна и Херцеговина и покажа колку различно, повеќе од три децении по војната, се гледа на наследството од конфликтите во поранешна Југославија.
Поранешниот командант на Војската на Република Српска почина во притворската единица на Обединетите нации во Хаг. Младиќ беше правосилно осуден на доживотен затвор за геноцид во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства извршени за време на војната во БиХ.
Сепак, реакциите по неговата смрт покажаа две речиси целосно спротивставени слики за неговото наследство.
Во Република Српска беа организирани собири и палење свеќи, а дел од политичарите го претставија Младиќ како симбол на воената борба на босанските Срби. Милорад Додик неговата смрт ја нарече „убиство“, изнесувајќи тврдења за начинот на кој бил третиран во Хаг.
Во Србија, исто така, дел од политичарите и јавноста реагираа со пораки во кои Младиќ беше претставен како национален херој. Од друга страна, ваквиот однос предизвика остри реакции од претставници на жртвите, политичари во БиХ и европски институции.
Во Федерацијата БиХ, особено меѓу семејствата на жртвите од Сребреница, величањето на Младиќ се оценува како навреда за жртвите и преживеаните. Во Сребреница во јули 1995 година беа убиени околу 8.000 бошњачки мажи и момчиња, а меѓународните судови злосторството го квалификуваа како геноцид.
Европската комисија, реагирајќи на најавите за државни почести во Србија, порача дека величањето на лица осудени за воени злосторства е спротивно на основните европски вредности.
Три децении по Дејтон, поделбите остануваат
Дебатата повторно го отвори и прашањето колку Дејтонскиот мировен договор успеал да создаде услови за вистинско помирување во БиХ.
Договорот од 1995 година ја запре војната и ја воспостави денешната политичка структура на земјата, составена од два ентитета – Федерацијата БиХ и Република Српска – како и посебниот округ Брчко.
Но, три децении подоцна, различните толкувања на војната остануваат силно присутни во политичкиот и општествениот живот.
Во БиХ постои законска забрана за јавно негирање или грубо минимизирање на геноцидот и за величање лица осудени за такви злосторства, иако примената на овие одредби останува предмет на политички спорови.
Токму затоа смртта на Младиќ стана многу повеќе од вест за смртта на поранешен воен командант. Таа повторно го отвори прашањето дали општествата во регионот навистина се соочиле со наследството од војните во 1990-тите.
Дејтон пред повеќе од 30 години успеа да ја запре војната. Но реакциите по смртта на Младиќ покажуваат дека политичките и општествените поделби што таа ги остави зад себе сè уште не се надминати.
