По политичките пресврти во Унгарија и Србија, вниманието во регионот сè повеќе се насочува кон Албанија, каде што премиерот Еди Рама се соочува со растечко незадоволство, протести и барања за оставка. По повеќе од 13 години на власт, се отвора прашањето дали и неговото долгогодишно владеење може да заврши со политички пораз, како што се случи со други влијателни лидери на Балканот и во Европа.
Изборните случувања во Србија, шест месеци по смената на Виктор Орбан во Унгарија, повторно го актуелизираа прашањето колку се стабилни политичките структури што со години доминираат во регионот. Сепак, евентуалното повторување на вакво сценарио во Албанија не е извесно и ќе зависи од повеќе фактори.
За разлика од Србија, каде што незадоволството доби изборна разрешница, Рама и натаму располага со парламентарно мнозинство. Следните редовни парламентарни избори во Албанија се предвидени за 2029 година, што значи дека протестите засега не се соочуваат со непосредна изборна можност за промена на власта, освен ако политичката криза не доведе до предвремено гласање, објави 4news.mk.
Од политичката криза во Македонија до крајот на тридецениското владеење во Црна Гора
Еден од позначајните политички пресврти во регионот се случи во Македонија, каде што објавувањето на прислушуваните разговори во 2015 година предизвика длабока политичка криза. Во јавноста беа отворени прашања за корупција, злоупотреба на институциите и притисоци врз медиумите, а земјата влезе во период на силни политички конфронтации и масовни протести.
Никола Груевски ја напушти премиерската функција во 2016 година, кога се одржаа и протестите познати како „Шарена револуција“. ВМРО-ДПМНЕ ја загуби власта во 2017 година, а веќе следната година Груевски избега во Унгарија, каде што доби политички азил, откако во Македонија му беше изречена затворска казна.
Политичка промена се случи и во Црна Гора. Во 2020 година, по протестите против Законот за слобода на вероисповед и силната мобилизација на гласачите, опозициските партии успеаја да обезбедат парламентарно мнозинство. Со тоа заврши тридецениското владеење на Демократската партија на социјалистите.
Мило Ѓукановиќ остана претседател на Црна Гора до 2023 година, кога во вториот круг од претседателските избори загуби од Јаков Милатовиќ.
Во истата година, политички пресврт имаше и во Полска. Партијата „Право и правда“, предводена од Јарослав Качињски, освои најмногу гласови, но не успеа да обезбеди парламентарно мнозинство. Тоа му овозможи на Доналд Туск да се врати на премиерската функција.
Орбан и Вучиќ се соочија со нови политички сили
Во април 2026 година, Виктор Орбан ја загуби власта по 16 последователни години на чело на унгарската влада. Неговиот противник беше Петер Маѓар, поранешен припадник на неговиот политички круг, кој застана на чело на партијата Тиса.
На 25 октомври изборен пораз призна и Александар Вучиќ. Според текстот, студентската листа однела победа по речиси две години протести, кои започнаа по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад, несреќа во која загинаа 16 лица.
Една од сличностите меѓу овие политички пресврти е улогата на новите политички сили, кои успеале да го мобилизираат незадоволството кај граѓаните поради корупцијата и начинот на функционирање на институциите.
Овие случувања повторно го отворија прашањето дали долгогодишните лидери можат да ја задржат власта кога против нив ќе се обединат различни групи незадоволни граѓани и кога ќе се појави политичка алтернатива што ќе успее да го претвори протестното расположение во изборна поддршка.
Еди Рама под притисок од студентите и демонстрантите
Еди Рама е премиер на Албанија од септември 2013 година, а во мај 2025 година освои четврти последователен мандат.
Во последниот период, незадоволството во земјата се засили поради планираниот луксузен туристички проект во близина на заштитеното подрачје Вјоса-Нарта. Проектот е поврзан со инвестициската компанија „Афинити партнерс“ на Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп.
Противниците на проектот и другите незадоволни граѓани се обединија во движењето познато како „Фламинго револуција“. Меѓу нивните барања се оставка на Рама, формирање техничка влада и распишување нови избори.
Во октомври се засили и студентското протестно движење. Студентите реагираат на состојбите во образованието, корупцијата и недостигот од перспективи за младите луѓе во земјата.
Протестите во повеќе наврати прераснаа во судири. Според „Ројтерс“, демонстрантите кршеле прозорци и се судирале со полицијата, која употребила солзавец и водени топови.
И покрај притисокот од улицата, Рама ги отфрли повиците за оставка.
Демонстрантите не ѝ веруваат целосно ниту на опозицијата
Во анализата насловена „Последните моќници што останаа“, „БНЕ Интелињуз“ укажува дека дел од демонстрантите во Албанија не ја прифаќаат ниту традиционалната опозиција, предводена од Сали Бериша.
Недовербата кон постојните политички елити е една од сличностите со студентското движење во Србија, каде што незадоволството не беше насочено само кон власта, туку и кон воспоставените политички структури.
Сепак, анализата посочува и важна разлика меѓу двете ситуации. Во Албанија засега нема непосредна изборна можност за промена на власта, бидејќи редовните парламентарни избори се предвидени за 2029 година. За да дојде до предвремено гласање, политичката криза би требало да доведе до промена на сегашната ситуација.
Искуствата од Македонија, Црна Гора, Полска, Унгарија и Србија покажуваат дека долгогодишното владеење само по себе не гарантира нова изборна победа. Но, истовремено, протестите и незадоволството не значат автоматски дека власта ќе падне.
Дали Еди Рама ќе биде следниот лидер во регионот што ќе се соочи со политички пресврт ќе зависи од тоа како ќе се развиваат протестите, дали ќе го задржи парламентарното мнозинство и дали незадоволните граѓани ќе успеат да создадат организирана политичка алтернатива што може да се наметне и на избори.
